یادگیری نحوه حرکت مهرههای شطرنج اولین پیشنیاز شما برای یادگیری و پرداختن به بازی شطرنج است. رخ مهرهای بسیار ارزشمند و سواری قدرتمند محسوب میشود. به رخ و وزیر سوارهای سنگین میگویند. در این مقاله به آموزش حرکت رخ در شطرنج میپردازیم.
جایگاه اولیه رخ در صفحه شطرنج
در ابتدای بازی شطرنج، هر بازیکن دو رخ دارد که در گوشههای صفحه هستند یعنی رخ های سفید از خانه های a1 و h1 شروع می شوند در حالی که رخ های سیاه از خانه های a8 و h8 شروع می شوند. طبق تصویر پایین:
قابل توجه است که رخ ممکن است با حرکت به سمت میدانی که مهره دشمن در آن قرار دارد، مهره دشمن را بگیرد، مهره دشمن را بردارد و خود را محکم در آنجا قرار دهد. رخ همچنین با پادشاه ترکیب می شود تا تکنیکی به نام Castling یا قلعه رفتن (شاه قلعه) را اجرا کند. Castling یا شاه قلعه یک حرکت ویژه است که در آن بازیکن، پادشاه خود را دو خانه روی صفحه به سمت یک رخ در همان رتبه حرکت می دهد و رخ را به سمت دیگر شاه می برد.
امتیاز مهره رخ در شطرنج
به مهره های بازی شطرنج بر اساس قدرتشان امتیازی تعلق گرفته است تا در هنگام تعویضها، بدانیم که یک تعویض به سود ما هست یا به ضررمان؟ و قدرت مهرهها بر اساس نحوه حرکت آنها تعیین میشود. مهره رخ ۵ امتیاز دارد و همانطور که اشاره شد، یکی از سوارهای قدرتمند شطرنج است.
به طور کلی، رخ ها قوی تر از فیل ها یا اسب ها هستند. فیل ها و اسب ها که به عنوان مهره های فرعی نیز شناخته می شوند هر کدام ۳ امتیاز دارند. ارزش دو رخ نیز معمولاً ۱ امتیاز بیشتر از یک وزیر است (یک وزیر ۹ امتیاز دارد).
برنده شدن یک رخ برای یک فیل یا اسب، برنده شدن در تعویض است، اما در برخی موارد، حریف شما ممکن است عمدا رخ خود را با مهره های کوچک شما عوض کند. این یک حرکت موضوعی است که به عنوان قربانی تعویض شناخته می شود.
مهره رخ در شطرنج چگونه حرکت میکند؟
حرکت رخ در شطرنج به شکل عمودی و افقی میباشد. یعنی رخ در ردیفها و ستونها حرکت میکند. تصویر پایین نحوه حرکت رخ در شطرنج را نشان میدهد:
همانطور که مشاهده کردید، رخ در چهار جهت بالا، پایین، چپ و راست حرکت میکند.
بیشتر بخوانید : حرکت فیل در شطرنج
محدودیت حرکت رخ در شطرنج
اکنون که با نحوه حرکت رخ در شطرنج آشنا شدیم، باید بدانیم که رخ در حرکتش محدودیتهایی دارد. مهره رخ فقط تا جایی میتواند حرکت کند که مسیرش باز باشد و مهره دیگری در مسیرش وجود نداشته باشد. اگر مهرهای در مسیر حرکت رخ قرار گیرد، حرکتش را محدود میکند و رخ فقط تا خانه قبل از آن مهره میتواند حرکت کند. به دیاگرام پایین دقت کنید:
در دیاگرام بالا، حرکت رخ در ردیف چهارم توسط اسب خودی محدود شده است و رخ نمیتواند به خانههای بعد از اسب (خانههای زردرنگ) برود. و رخ در خانه مهره خودی (خانه سبزرنگ) نیز نمیتواند برود. اما در سایر جهات محدودیتی ندارد و تا انتهای صفحه میتواند حرکت کند.
نکتهای که وجود دارد، آن است که اگر به جای اسب خودی، اسب حریف بود، رخ میتوانست در خانه اسب حریف قرار گیرد و اسب حریف را از صفحه حذف کرده و در اصطلاح آن را بگیرد.
اما همچنان تا قبل از گرفتن اسب حریف، به خانههای بعد از آن (یعنی خانههای سبزرنگ) نمیتواند برود.
بیشتر بخوانید : حرکت وزیر در شطرنج
گرفتن مهرهها توسط رخ
همانطور که در بالا مشاهده کردید، مهره رخ میتواند مهرههای حریف که در مسیر حرکتش هستند را بزند. هنگام زدن یک مهره، رخ در خانه آن مهره مینشیند و مهره گرفته شده را از صفحه شطرنج حذف میکند. به طور مثال در دیاگرام پایین رخ میتواند وزیر سفید را بگیرد:
تمرین : آموزش حرکت رخ در شطرنج
دیاگرام زیر، پوزیسیونی از بازی وسلی سو (Wesley So) و لوون ارونین (Levon Aronian)، دو استاد بزرگ با سابقه شطرنج میباشد. نوبت حرکت با سیاه است. رخ سیاه کدام مهرهها را میتواند بگیرد؟
پاسخ :
رخ سیاه میتواند فیل یا رخ سفید را بگیرد.
حرکت استثنا رخ در شطرنج
همانطور که تا الان اشاره شد، رخ نمیتواند از روی مهرهها بپرد. اما یک حرکت استثنا در شطرنج وجود دارد که رخ از روی شاه خودی میپرد. حرکت شاه قلعه! در حرکت شاه قلعه، شاه دو خانه به سمت یکی از رخهایش حرکت میکند و سپس رخ، از روی شاه پریده و در کنارش مینشیند طبق تصاویر زیر:
حرکت شاه قلعه در یک نوبت انجام میشود. این حرکت شرایط ویژهای دارد. گاهی حتی غیرقانونی است! برای آشنایی کامل با قوانین و شرایط شاه قلعه، به مقاله قلعه رفتن و شرایط آن مراجعه کنید.
گسترش رخ
در ابتدا، رخ ها بسیار غیرفعال هستند، چون توسط مهره های دیگر مسدود می شوند و نمی توانند بلافاصله وارد بازی شوند. بنابراین بهترین کار این است که رخ ها را در ردیف اول با قلعه سازی (قلعه رفتن) به هم متصل کنید و سپس بقیه مهره ها را به جز شاه و رخ ها از ردیف اول جابه جا کنید.
در آن موقعیت، رخ ها می توانند از یکدیگر پشتیبانی کنند و به راحتی برای گرفتن و کنترل بهترین خانه ها حرکت کنند.
رخ ها در آخر بازی
رخ ها به مهره های بسیار قدرتمندی نسبت به آخر بازی تبدیل می شوند. این به این دلیل است که آنها طیف وسیع تری از تحرک دارند. همچنین در زدن مات بسیار موثر هستند. در اینجا چند روش برای حرکت های رخ شطرنج برای زدن مات آورده شده است:
مات Blind Swine
نام الگوی مات Blind Swine به استاد لهستانی داوید یانوفسکی نسبت داده می شود که به رخ های دوبل در ردیف هفتم بازیکن به عنوان “خوک” اشاره می کند.
در تصویر بالا، سفید می تواند با حرکات زیر مات را وادار کند:
۱. Rxg7+ Kh8
2. Rxh7+ Kg8
3. Rbg7#
مات back-rank
مات back-rank زمانی اتفاق می افتد که یک رخ یا وزیر، مات را به پادشاهی می دهد که توسط مهره هایش (معمولا پیاده ها) در ردیف اول یا هشتم مسدود شده است.
مات شاه و رخ
این نوع مات با ترکیب شاه و رخ به دست می آید.
مات پلکانی (Ladder Mate)
مات پلکانی
زمانی انجام میشود که دو رخ با هم کار میکنند تا یک پادشاه دشمن را از بازی جدا کنند و در نهایت او را مات کنند.
نتیجه گیری
در این مطلب نحوه حرکت رخ در شطرنج را بررسی کردیم. لازم به ذکر است رخها در ستونهای باز (ستونی که پیادهای در آن وجود ندارد) بسیار خوب و فعال عمل میکنند. برای همین اکثر استادبزرگها رخهایشان را در ستونهای باز یا نیمهباز (ستونی که پیاده یکی از طرفین در آن باشد) قرار میدهند تا حداکثر استفاده را از رخهابشان ببرند. رخهای خود را در ستونها باز قرار دهید و از قدرتشان بهره ببرید.
برای آموزش کامل نحوه حرکت رخ در شطرنج میتوانید ویدئوی آموزشی زیر را که توسط باشگاه شطرنج ایران آماده شده، مشاهده کنید:
نویسنده : حامد جدیر
