مقالات شطرنج

شطرنج چیست؟

بازی شطرنج چیست؟ شطرنج یک بازی استراتژیک نوبتی و دو نفره است که از قرون گذشته تاکنون بازی می‌شود. شطرنج یکی از بازی‌های هوشمندانه و جذاب جهان به شمار می‌آید، زیرا بازیکنان را وادار می‌کند از خلاقیت، منطق و شهود خود برای شکست دادن حریف استفاده کنند. با آموزش شطرنج همراه ما باشید تا بدانید که بازی شطرنج چگونه است.

صفحه و مهره‌های شطرنج

شطرنج روی یک صفحه مربعی شکل بازی می‌شود که به ۶۴ خانه کوچکتر با رنگ‌های روشن و تیره تقسیم شده، که صفحه شطرنج نام دارد. صفحه به گونه‌ای قرار می‌گیرد که یک خانه روشن در گوشه پایین سمت راست هر بازیکن باشد. سطرهای افقی خانه‌ها را ردیف و ستون‌های عمودی خانه‌ها را ستون می‌گویند.

در این بازی فکری، جایگاه قرارگیری مهره‌ها به شدت اهمیت دارد. در کل نیاز است که اشاره‌گری به هر خانه موجود در صفحه وجود داشته باشد، تا بتوان به نقاط دقیق در صفحه اشاره کرد. موقعیت خانه‌های صفحه با استفاده از حروف انگلیسی از A تا H  برای ستون‌ها و اعداد از ۱ تا ۸ برای ردیف‌ها مشخص می‌شوند.

شطرنج چیست و صفحه شطرنج و مهره های شطرنج

هر بازیکن در این بازی ۱۶ مهره از یک رنگ سفید یا سیاه، (که با همان رنگ نیز شناخته می‌شود) دارد. هر مهره می‌تواند در یکی از ۶۴ خانه قرار بگیرد. در هر خانه فقط یک مهره می‌تواند قرار گیرد (نمی‌توان دو مهره را در یک خانه گذاشت).

همچنین هیچ مهره‌ای نمی‌تواند در صفحه باشد اما در خانه‌ای نباشد. به بیان دیگر، هر مهره‌ای که در صفحه است، باید در یک خانه مشخص قرار گیرد. مهره‌ها به شش نوع تقسیم می‌شوند که هر کدام شکل و حرکت متفاوتی دارند و از اهمیت‌ گوناگونی برخوردارند.

ارزش نسبی مهره های شطرنج

در شطرنج، هر مهره ارزش خاصی دارد که نشان دهنده قدرت و اهمیت نسبی آن در بازی است. مقادیر مهره ها برای تعیین ارزش نسبی موقعیت بازیکن و ارزیابی شایستگی حرکت های مختلف استفاده می شود. در اینجا مروری کوتاه بر ارزش هر مهره است:

شاه مهمترین مهره است و ارزش آن بی نهایت در نظر گرفته می شود زیرا از دست دادن شاه به معنای از دست دادن بازی است.

  • وزیر قوی ترین مهره است و ۹ امتیاز دارد.
  • رخ ۵ امتیاز دارد.
  • فیل ۳ امتیاز دارد.
  • اسب ۳ امتیاز دارد.
  • پیاده ۱ امتیاز ارزش دارد.

این مقادیر مطلق نیستند و بسته به موقعیت و موقعیت خاص در بازی می توانند تغییر کنند. به عنوان مثال، یک فیل ممکن است بسته به رنگ مربع های روی صفحه و موقعیت مهره های دیگر، کم و بیش ارزش داشته باشد. علاوه بر این، ارزش یک مهره نیز می تواند در طول بازی تغییر کند، زیرا مهره ها ضبط یا رد و بدل می شوند. با وجود این تغییرات، مقادیر اساسی مهره‌ها نقطه شروع مفیدی برای ارزیابی موقعیت‌های شطرنج و تصمیم‌گیری در مورد حرکاتی است که باید بازی کنیم.

حرکت مهره ها در شطرنج

در ابتدا میخواهیم شما را با انواع مهره ها در این بازی فکری آشنا کنیم و سپس حرکت مهره ها در شطرنج را آموزش دهیم. انواع مهره‌ها شامل شاه، وزیر، رخ، اسب، سرباز، فیل می شود.

مهره شاه

مهره شاه مهم‌ترین مهره است، زیرا هدف بازی کیش و مات کردن شاه حریف است. حرکت شاه در شطرنج بدینصورت است که شاه می‌تواند یک خانه به هر جهت حرکت کند، تا زمانی که خانه مورد نظر توسط مهره خودی اشغال نشده باشد یا توسط مهره دشمن تهدید نشده باشد. به بیان دیگر، شاه نمی‌تواند در خانه‌ای برود که مهره خودی در آن خانه قرار دارد.

همچنین نمی‌تواند در خانه‌ای برود که تحت حمله نیروهای حریف است. شاه یک حرکت خاص به نام شاه‌ قلعه نیز دارد که به آن اجازه می‌دهد تا با یک حرکت همرمان هم خود شاه حرکت کرده و هم رخ حرکت کند و با این حرکت جایگاه شاه امن‌تر شود. حرکت شاه‌ قلعه شرایط خاصی دارد که حتما باید رعایت شوند.

نحوه حرکت شاه در شطرنج - شطرنج چیست

مهره وزیر

 وزیر قوی‌ترین مهره شطرنج است، زیرا می‌تواند به تعداد دلخواه خانه‌ها به هر جهت حرکت کند، تا زمانی که مسیر آن توسط مهره دیگری مسدود نشده باشد. وزیر می‌تواند هر مهره حریف را که در مسیر حرکت آن بایستد بگیرد. وزیر به دلیل قدرت زیادی که دارد و به دلیل اینکه قوی‌ترین مهره‌ ای است، اهمیت بسزایی داشته و همه بازیکنان در حفاظت از وزیر خود می‌کوشند. وزیر مهره خطرناکی برای حریف محسوب می‌شود و می‌تواند حملات سهمگینی را رقم بزند.

نحوه ی حرکت وزیر در شطرنج - شطرنج چیست

مهره رخ

مهره‌ای است که می‌تواند به تعداد دلخواه خانه‌ها به صورت افقی یا عمودی حرکت کند، تا زمانی که مسیر آن توسط مهره دیگری مسدود نشده باشد. حرکت رخ در شطرنج چگونه است؟ رخ نیز مانند وزیر می‌تواند هر مهره‌ای از حریف که در مسیر حرکتش قرار دارد را بگیرد. به این معنی که آن مهره حریف را از صفحه حذف کرده و خود جای آن مهره بشیند. رخ در حرکت استثنایی شاه‌ قلعه که با شاه انجام می‌شود نیز مشارکت دارد.

حرکت مهره رخ در شطرنج - شطرنج چیست

مهره فیل

مهره‌ای است که تا زمانی که مسیر آن توسط مهره دیگری مسدود نشده باشد، می‌تواند به تعداد دلخواه خانه‌ها به صورت مورب حرکت کند. فیل می‌تواند هر مهره حریف را که در مسیر حرکتش باشد، بگیرد. هر بازیکن دو فیل دارد، یکی که در خانه‌های روشن حرکت می‌کند و یکی که در خانه‌های تیره حرکت می‌کند.

به فیلی که در خانه‌های روشن حرکت می‌کند، فیل سفیدرو و به فیلی که در خانه‌های تیره حرکت می‌کند، فیل سیاه‌رو گفته می‌شود. جالب است بدانید فیل سفیدرو، همواره در خانه‌های روشن بوده و هیچگاه نمی‌تواند به خانه‌های تیره راه یابد. همچنین فیل سیاه‌رو نیز نمی‌تواند وارد خانه‌‌های سفید شود و این امر به دلیل نوع حرکت مهره فیل در شطرنج است.

حرکت مهره فیل در شطرنج - شطرنج چیست

مهره اسب

مهره‌ای است که حرکت منحصر به فردی دارد، زیرا می‌تواند از روی مهره‌های دیگر پرش کند. تنها مهره ای که قابلیت پریدن از روی دیگر مهره‌‌ها را دارد، مهره اسب است. مهره‌های دیگر، اگر مهره‌ای سد راهشان شود، متوقف می‌شوند، اما این محدودیت برای مهره اسب وجود نداشته و هیچ مهره‌ای نمی‌تواند برای اسب محدودیت ایجاد کند.

بیشتر بخوانید : آموزش شطرنج با کودکان

نحوه حرکت اسب در شطرنج چگونه است ؟ اسب به شکل L حرکت می‌کند، دو خانه به یک جهت و یک خانه به جهت عمود بر آن. به طور مثال دو خانه رو به بالا، و یک خانه رو به راست (یا چپ). اسب می‌تواند مهره‌ای از حریف را بگیرد که دقیقا در مقصد حرکت اسب قرار دارد، نه در مسیر در حرکت آن!  به طور مثال در تصویر پایین، اسب فقط می‌تواند به خانه‌های سبزرنگ برود. فقط مهره‌ای از حریف را می‌تواند بزند که در یکی از این خانه‌های سبزرنگ باشد.

الگوریتم حرکت اسب در شطرنج - شطرنج چیست

مهره سرباز

سرباز بیشترین اما ضعیف‌ترین مهره در بازی شطرنج است، زیرا فقط می‌تواند یک خانه به جلو حرکت کند، مگر در حرکت اول خود که می‌تواند دو خانه به جلو حرکت کند. سرباز فقط می‌تواند مهره‌ای از‌ حریف را بگیرد که یک خانه به صورت مورب (مانند فیل) جلوی آن باشد.

سرباز هم یک حرکت خاص به نام آن‌ پاسان دارد که به آن اجازه می‌دهد تا مهره سرباز حریف را که تازه دو خانه به جلو حرکت کرده است و کنار آن قرار گرفته است بگیرد. سرباز یک توانایی خاص هم به نام ارتقا دارد که به آن اجازه می‌دهد وقتی به ردیف آخر صفحه می‌رسد، به هر مهره دیگری (به جز شاه) تبدیل شود.

حرکت سرباز در شطرنج - شطرنج چیست

جایگاه مهره‌ها در ابتدای بازی

مهره‌های سفید در ردیف اول و دوم و مهره‌های سیاه در ردیف هفتم و هشتم هستند. وزیر در خانه‌ای از رنگ خودش قرار می‌گیرد و شاه کنار او. رخ‌ها در گوشه‌های صفحه، اسب‌ها کنار رخ‌ها و فیل‌ها کنار اسب‌ها قرار می‌گیرند. مانند تصویر زیر:

جایگاه مهره‌ها در ابتدای بازی شطرنج

قوانین و هدف بازی

بازی شطرنج به صورت نوبتی انجام می‌شود. در ابتدای بازی، نوبت حرکت بازی سفید است و بازیکنی که مهره‌‌های سفیدرنگ را داشته بازی را آغاز می‌کند. در هر نوبت، بازیکنی که نوبت با اوست باید یکی از مهره‌های خود را طبق قوانین حرکت آن جابجا کند.

بازیکن می‌تواند مهره حریف را با جابجایی مهره خود به خانه‌ای که مهره حریف در آن قرار دارد بگیرد، یعنی مهره حریف را از صفحه حذف کرده و مهره خود را در جای آن قرار دهد. بازیکن نمی‌تواند مهره خود را به خانه‌ای ببرد که توسط مهره خودی اشغال شده است.

بازیکن نمی‌تواند حرکتی انجام دهد که شاه خود را در معرض کیش قرار دهد. کیش به وضعیتی گفته میشود که شاه تحت حمله نیروهای حریف است. بنابراین می‌توان گفت یک بازیکن، نمی‌تواند مهره شاه خود را در معرض حمله قرار دهد. اگر بازیکنی در معرض کیش باشد، باید حرکتی انجام دهد که شاه خود را از کیش خارج کند.

وقتی بازیکنی مهره‌ای را به خانه ای می‌برد که در آن به پادشاه دشمن حمله می‌کند، یعنی خانه ای که اگر شاه نتواند از بزن ببند فرار کن استفاده کند به معنای مات میباشد . بازی زمانی تمام میشود که شاه نتواند رفع کیش کند به این میگن مات. یک بازی همچنین زمانی می تواند به پایان برسد که بازیکنی که شرایط را ناامید کننده می داند، با استعفا شکست را تصدیق کند.

برای این منظور، سه راهکار کلی دارد: یا جابجایی شاه، یا مسدود کردن راه حمله، یا گرفتن مهره حمله‌کننده. اگر بازیکن حرکت قانونی برای خارج شدن از کیش نداشته باشد، کیش و مات می‌شود و بازی را می‌بازد. پس می‌توان گفت که کیش و مات، موقعیتی است که شاه یکی از بازیکنان تحت حمله بوده (کیش است) اما با هیچ حرکت قانونی، نمی‌تواند از کیش خارج شود (حمله را دفع کند).

کیش و مات

هدف نهایی بازی شطرنج، کیش و مات کردن شاه حریف است. به این معنی که طوری به شاه حریف کیش دهد، که حریف قابلیت رفع کیش نداشته باشد. کیش و مات هدف نهایی بازی است و بازی را فوراً خاتمه می‌دهد. فردی که شاه حریف را کیش و مات کرده، برنده بازی است و بازیکنی که شاهش کیش و مات شده، بازنده بازی می‌باشد.

 اما راههای دیگری نیز جهت اتمام بازی وجود دارد، مانند:

تسلیم

بازیکن می‌تواند در هر زمانی از بازی تسلیم شده و بازی را واگذار کند، که به این معنی است که شکست خود را پذیرفته و بازی را ترک کند. تسلیم رایج‌ترین روش پایان دادن به بازی است وقتی که بازیکن در وضعیت نامطلوبی باشد و هیچ شانسی برای برد یا مساوی کردن بازی نداشته باشد. معمولا در بازی بزرگان، بازی به کیش و مات ختم نمی‌شود، بلکه یکی از طرفین تسلیم می‌شود یا بازی مساوی می‌شود. اما بازی شطرنج چطور مساوی می‌شود؟

تساوی

 تساوی در شطرنج، همواره بازی‌ها به برد و باخت طرفین ختم نمی‌شود بلکه گاهی اوقات بازی مساوی می‌شود یعنی هیچ یک بازی نه برده است و نه باخته.

در شطرنج، یک بازیکن می تواند یک بازی را ببرد، ببازد یا مساوی کند. یک بازیکن می تواند با مات کردن حریف یا اگر بازیکن دیگر اجازه دهد زمان او تمام شود یا پرچم ساعتش بیفتد. برعکس، بازیکنی می‌بازد اگر حریفش شاهش را مات کند یا اجازه دهد ساعتش تمام شود.

این بازی می تواند به روش های مختلف با تساوی به پایان برسد. این موارد شامل تساوی با توافق دو جانبه بین بازیکنان، ۳ بار تکرار، قانون ۵۰ حرکت، پات، ۳ بار کیش دائم. که هر کدام را به صورت کامل توضیح داده ایم :

پات

پات وضعیتی است که بازیکنی که نوبت اوست در معرض کیش نباشد، و حرکت قانونی نیز نداشته باشد. در این صورت بازی مساوی است. چرا که کیش و مات رخ نداده، و راهی برای ادامه بازی وجود ندارد. پس پات مساوی است، زیرا بازی نمی‌تواند ادامه یابد.

تصویر مثال سه حالت پات برای مساوی در شطرنج

توافق

بازیکنان می‌توانند در هر زمانی توافق کنند که بازی را با تساوی به اتمام برسانند. برای این منظور هر دو بازیکن باید موافق باشند. وقتی که بازیکنان در وضعیت متعادلی باشند و راه روشنی برای برد نداشته باشند، توافق رایج‌ترین روش پایان دادن به بازی است. در برخی مسابقات محدودیت‌هایی برای این نوع از تساوی در نظر گرفته می‌شود. به طور مثال برخی مسابقات اجازه پیشنهاد تساوی را تا قبل از حرکت ۴۰ به بازیکنان نمی‌دهند.

سه بار تکرار

 سه بار تکرار این نوع تساوی، همانطور که از نامش پیداست، زمانی رخ می‌دهد که یک پوزیسیون (وضعیت چینش مهره‌ها) سه بار عینا تکرار شود. اگر یک وضعیت سه بار تکرار شود بازی مساوی است، زیرا بازی پیشرفتی نمی‌کند. در بسیاری از موارد، وقتی بازیکنان ادامه دادن بازی را بیهوده می‌بینند و می‌دانند پیشرفتی حاصل نخواهد شد، وضعیتی به خصوصی را سه بار تکرار کرده و بازی را مساوی می‌کنند.

کمبود نیرو

 کمبود نیرو به موقعیتی گفته می‌شود که هیچ یک از طرفین، نیروی کافی برای کیش و مات کردن حریف را نداشته باشد. حالت کمبود نیرو، مساوی می‌باشد چرا که هیچ یک از طرفین نمی‌تواند دیگری را کیش و مات کرده، بنابراین بازی نمی‌تواند برنده داشته باشد. برای مثال، یک شاه و یک فیل نمی‌توانند یک شاه تنها را کیش و مات کنند، همچنین یک شاه و یک اسب هم نمی‌توانند. پس در این صورت بازی مساوی‌ است.

قانون ۵۰ حرکت

قانون ۵۰ حرکت در شطرنج می‌گوید: اگر در ۵۰ حرکت متوالی، هیچ پیاده‌ای رانده نشود و هیچ مهره‌ای زده نشود، بازی مساوی است. هر بار که یکی از این دو شرط نقض شود، شمارش حرکات از صفر آغاز می‌شود. لازم به ذکر است این قانون در اوایل بازی کاربرد چندانی ندارد، چرا که به دلیل نیروهای زیاد و وجود پیاده‌های متعدد، این دو شرط دائما در حال نقض شدن، می‌باشند. اما در اواخر بازی، که تعداد نیروها اندک و پیاده‌ها نیز کمترند، قانون ۵۰ حرکت ملموس‌تر می‌باشد.

شاه قلعه

شاه قلعه، تنها استثنا قاعده‌ای که بازیکن می‌تواند تنها دو مهره را در یک زمان حرکت دهد، حرکت ترکیبی شاه و رخ است که به آن castling می‌گویند. یک بازیکن با جابه‌جایی شاه در دو مربع در جهت یک رخ قلعه می‌کند و سپس روی مربعی که شاه از آن عبور کرده است قرار می‌گیرد. برای مثال، سفید می‌تواند با حرکت دادن شاه از e1 به g1 و رخ از h1 به f1، جناح شاه  (شاه قلعه) برود.

قلعه رفتن در شطرنج
قلعه رفتن در شطرنج

قلعه رفتن فقط یک بار در بازی مجاز است و در صورتی که شاه یا رخ قبلا حرکت کرده باشد یا هر یک از مربع های بین آنها اشغال شده باشد ممنوع است. همچنین اگر خانه ای که شاه از آن شروع می‌کند، عبور می‌کند یا به پایان می‌رسد، توسط یک مهره دشمن مورد حمله قرار گیرد، شاه قلعه قانونی نیست.

بازیکنان می توانند برای محافظت از پادشاه خود به قلعه بروند و به طور همزمان یک رخ را گسترش دهند. وقتی بازیکنی شاه قلعه می‌رود، شاهش دو مربع را به طرفین حرکت می‌دهد و رخ از آن طرف از روی شاه می‌پرد و در کنار آن فرود می‌آید.

یک بازیکن تنها در صورتی می‌تواند شاه قلعه برود که همه شرایط زیر درست باشد:

– بازیکن هرگز شاه یا رخ را تکان نداده باشد.
– هیچ مهره ای بین شاه و رخ به سمتی که بازیکن در حال قلعه رفتن است نباشد.
– شاه کیش نباشد.
– شاه برای اینکه شاه قلعه برود نباید از خط کیش عبور کند.

ترفیع پیاده

وقتی پیاده‌ها به دورترین رتبه از جایی که شروع کرده‌اند می‌رسند، می‌توانند به هر سوار سبک یا کوچک ارتقا پیدا کنند. پیاده های سفید با رسیدن به عرض هشتم ترقی می کنند، در حالی که سیاه در عرض اول ارتقا می یابند. پیاده ها می توانند به هر مهره ای ارتقا پیدا کنند، صرف نظر از اینکه چه تعداد یا کدام مهره های دیگر هنوز روی صفحه هستند.

ترفیع پیاده در شطرنج
ترفیع پیاده

حرکت آن پاسان

آن پاسان (En passant) برای یک بازیکن مبتدی، ناسازگارترین قانون در شطرنج است. این نوع خاصی از قانون است که به پیاده ها اجازه می دهد تا در شرایط زیر سایر پیاده ها را بگیرند:

برای انجام آن پاسان چند شرط وجود دارد :

۱_ فقط برای پیاده ها اتفاق می افتاد، آن پاسان برای پیاده هاست این قانون برای شاه رخ وزیر فیل و اسب صدق نمی‌کند فقط در مورد پیاده است.

۲_ حتما پیاده ها باید کنار همدیگر باشند، اگر فاصله ای میان آنها باشد نمی‌توان آن پاسان کرد، در واقع برای انجام آن پاسان پیاده ها باید کنار یکدیگر قرار بگیرند.

۳_ پیاده حریف باید حتما دو خانه جلو بیاد، اگه پیاده یکی بیاد جلو دیگر درجا میتوانیم پیاده بزنیم نیازی به آن پاسان نیست. اما اگه پیاده یکی یکی بیاد جلو (به جای اینکه در حرکت اول دو خانه به جلو بیاد یک خانه یک خانه جلو بیاد اونجا نمیشود آن پاسان کرد ). 

۴_ سفید برای آنکه بتواند بر روی سیاه آن پاسان کند پیاده سیاه و سفید حتما باید در عرض پنجم قرار بگیرند و برای آنکه سیاه بر روی سفید آن پاسان کند پیاده های سیاه سفید باید در عرض چهارم مشخص کند.

تئوری و استراتژی شطرنج

با چنین تاریخچه گسترده و محبوبیت بسیار زیاد، طبیعی است که استادان در طول اعصار بازی را به طور عمیق مطالعه کرده باشند. تئوری شطرنج مجموعه ای از دانش است که در طول تاریخ بازی انباشته شده است. معمولاً بازی را به سه مرحله تقسیم می‌کند: شروع بازی، وسط و آخر بازی.

شروع بازی

تئوری شروع بازی شامل چند حرکت اول بازی است. این تئوری بیان می‌کند که بازیکنان باید تلاش کنند تا مرکز را کنترل کنند، مهره‌های خود را در خانه های خوبی توسعه دهند و شاه خود را ایمن نگه دارند. استادان شروع بازی های خاصی را با خطوط و تغییرات به طور کامل تجزیه و تحلیل کرده اند. برخی از مهمترین شروع بازی ها عبارتند از دفاع سیسیلی و روی لوپز. اگر چه بسیاری دیگر وجود دارند و از محبوبیت زیادی برخوردار هستند.

وسط بازی

پس از شروع بازی، بازی وارد وسط بازی می شود. نظریه وسط بازی شامل مفاهیم استراتژیک و موقعیتی مانند فیل های خوب یا بد، ساختارهای پیاده، مانور مهره، محافظت بیش از حد، فضا و غیره است. یکی از راه های تقویت مهارت های وسط بازی مطالعه کتاب تئوری وسط بازی شطرنج جلد اول و دوم نوشته مکس ایوه پنجمین قهرمان شطرنج جهان هست که به صورت کامل وسط بازی توضیح میدهد. البته برای آشنایی با مفاهیم وسط بازی نیز کتاب آموزش مفاهیم وسط بازی بسیار موثر و مفید می باشد.

وسط بازی شطرنج
وسط بازی شطرنج

آخر بازی

آخر بازی زمانی شروع می شود که بیشتر مهره ها صفحه را ترک کنند. برخی از بازیکنان وقتی وزیر خود را تعویض میکنند، آخر بازی را شروع می کنند.

تاکتیک ها

تاکتیک‌ها حرکات اجباری هستند که بازیکن انجام می‌دهد تا از موقعیت برای یک سود فوری استفاده کند، مانند برنده شدن یا مات کردن. یک بازیکن می تواند موضوع های تاکتیکی زیادی را برای بهبود بازی خود مطالعه کند، اما اصلی ترین آنها حملات، آچمز، حمله پیکانی و چنگال ها یا همان حمله ۲ گانه، کیش برخاست و حمله برخاست .

کنترل های زمان

بازی‌های شطرنج تفریحی OTB نمی‌تواند محدودیت زمانی داشته باشد، به خصوص در میان مبتدیان. با این حال، شطرنج رقابتی همیشه از محدودیت های زمانی برای هر بازیکن استفاده می کند تا مدت زمان بازی را محدود کند.

بازی ها با توجه به کنترل زمانی که دارند طبقه بندی های مختلفی دریافت می کنند. بازی‌های کلاسیک کنترل‌های زمان بیشتری دارند، به طوری که هر بازیکن معمولاً بیش از یک ساعت فرصت دارد تا حرکات خود را انجام دهد. این کنترل‌های زمان طولانی‌تر برای بازی OTB رایج‌تر هستند.

کنترل‌های زمان رپید (rapid) آن‌هایی هستند که هر بازیکن حداقل ۱۰ دقیقه فرصت دارد تا حرکات خود را انجام دهد. بازی‌های بلیتز بازی‌هایی هستند که حداقل سه دقیقه برای هر بازیکن دارند، در حالی که بازی‌های bullet بازی‌هایی هستند که دو دقیقه یا کمتر دارند. بازی‌های رپید، بلیتز و bullet به‌ طور گسترده به صورت آنلاین محبوب هستند، و بازی‌های بلیتز بیشترین کنترل زمان در Chess.com است.

نماد شطرنج

نماد شطرنج راهی برای توصیف یا ثبت حرکات شطرنج است. اگر چه تکنیک های مختلفی برای دستیابی به آن وجود دارد، اما روش رسمی ثبت آنها امروزه از طریق نماد جبری است. این نوع نماد به شما مختصاتی که مهره در آن قرار میگیرد را نشان می دهد.

در نماد جبری، هر مربع از صفحه یک نام دارد. نام شامل یک حرف است که نام خانه را مشخص می کند و به دنبال آن یک عدد که عرض را مشخص می کند.

هر یک از مهره ها با یک حرف بزرگ مخفف شده است: “K” برای پادشاه، “Q” برای وزیر، “R”  برای رخ، “B”  برای فیل و “N” برای اسب. پیاده علامت اختصاری ندارند.

گرفتن با حرف x نشان داده می شود، در حالی که قلعه کوچیک با ۰-۰ و قلعه بزرگ با ۰-۰-۰ نشان داده می شود. ۱-۰ نشان می دهد که سفید بازی را برد، ۰-۱ به معنای برد سیاه و ½_½ نشان دهنده تساوی است.

فواید شطرنج

تحقیق درباره ی شطرنج نشان داده است که ورزش شطرنج می تواند برای ذهن، سلامتی و حتی شخصیت شما مفید باشد. در این بخش به برخی از فواید این بازی برای زندگی شما اشاره می کنیم:

  • تقویت حافظه: این بازی نیازمند حفظ حرکات مختلف مهره ها، استراتژی ها و ترکیبات است. این کار باعث می شود که مغز شما به ذخیره و بازیابی اطلاعات به صورت موثر عادت کند. برخی از مطالعات نشان داده اند که افرادی که شطرنج بازی می‌کنند، حافظه بهتری نسبت به کسانی که بازی نمی‌کنند دارند. جالب است بدانید قهرمان اسبق جهان، مگنوس کارلسن، حافظه‌ای استثنایی داشته و در چندین چالش حافظه، عملکردی فوق‌العاده و حیرت‌انگیز از خود نشان داده است.
  •  افزایش هوش: این بازی نیازمند تفکر منطقی، تحلیلی و خلاق است. بازیکنان باید بتوانند به سرعت و دقت مسائل را حل کنند، پیش بینی کنند و تصمیمات بهینه بگیرند. این فعالیت ها باعث می شود که مغز شما عملکرد بهتری داشته باشد و سطح هوش شما را افزایش دهد. برخی از مطالعات نشان داده اند که بازیکنان شطرنج دارای ضریب هوشی بالاتری نسبت به دیگران هستند.
  • پیشگیری از بیماری های مغزی: شطرنج می تواند مغز شما را در سنین بالا نیز فعال و سالم نگه دارد. همچنین باعث می شود که مغز شما از طریق تحریک نورون ها و اتصالات آنها، سلول های مغزی جدید تولید کند. این کار می تواند به کاهش خطر ابتلا به بیماری های مغزی مانند آلزایمر یا دمانس کمک کند.
  • بهبود مهارت های اجتماعی: این بازی فکری می تواند شما را با افراد مختلفی از سراسر جهان آشنا کند. در جهان امروز که رد پای تکنولوژی در همه عرصه‌ها دیده می‌شود، در دنیای شطرنج نیز تحولات عظیمی رخ داده است. با وجود چندین پلتفرم بازی شطرنج آنلاین، شما می‌توانید در هر ساعت از شبانه‌روز، حریفی برای رقابت پیدا کنید. جالب است که حریفان شما می‌توانند از سراسر جهان و از کشورها و شهرهای متفاوت باشند. شما می توانید با دوستان خود، خانواده خود یا حتی غریبه هایی که علاقه به شطرنج دارند بازی کنید و از طریق این بازی فکری با فرهنگ ها، زبان ها و دیدگاه های متفاوتی آشنا شوید.
فواید شطرنج - شطرنج چیست

به این ترتیب، شطرنج یک بازی است که نه تنها سرگرم کننده و جذاب است، بلکه می تواند برای زندگی شما مفید باشد. این بازی فکری می تواند به شما کمک کند تا مغز خود را تقویت کنید، هوش خود را افزایش دهید، از بیماری های مغزی پیشگیری کنید و مهارت های اجتماعی خود را بهبود بخشید. پس چه منتظر هستید؟ بیایید شطرنج بازی کنیم!

تاریخ و فرهنگ شطرنج

 شطرنج یک بازی با تاریخ و فرهنگ غنی و طولانی است که در تمدن‌ها و قاره‌های مختلف رواج داشته است. گمان می‌رود این بازی فکری در قرن ششم در هند به وجود آمده است، که به آن چتورانگا، به معنی چهار بخش ارتش، می‌گفتند. این بازی سپس به ایران قدیم یا همان سرزمین پارس آمد، که به آن شطرنج می‌گفتند، و سپس به جهان اعراب رفت، جایی که از طریق اسپانیا و سیسیل به اروپا معرفی شد.

این بازی در طی تاریخ تغییراتی در قوانین و مهره‌های خود داشته است، تا اینکه در قرن نوزدهم به شکل مدرن و امروزی خود رسید، که در آن استانداردسازی و پذیرش جهانی قوانین تثبیت شد. انواع شطرنج براساس سبک، استراتژی، کنترل زمان و جنس صفحه دسته بندی می شود.

شطرنج بیش از یک بازی، یک شکل از هنر، علم و ورزش نیز هست. این بازی الهام‌بخش بسیاری از آثار ادبی، موسیقی، نقاشی و فیلم بوده است، و همچنین بر بسیاری از زمینه‌های ریاضی، علوم کامپیوتر، روانشناسی و آموزش تأثیر بسزایی گذاشته است. شطرنج یک ورزش رقابتی است، و مسابقات فراوانی برای این ورزش وجود دارد.

این بازی توسط میلیون‌ها نفر در سراسر جهان، از علاقه‌مندان تا حرفه‌ای‌ها، از کودکان تا سالمندان، از غیرجدی تا جدی بازی می‌شود. از این بازی هر کسی می‌تواند لذت ببرد، بدون توجه به سن، جنسیت، پیشینه یا مهارت.

شطرنج یک بازی است که می‌تواند به شما درس‌های ارزشمندی بیاموزد، مانند اینکه:

  • چگونه به طور منطقی و خلاقانه فکر کنید
  • چگونه پیش بینی کنید و عواقب کارهای خود را بسنجید
  • چگونه خطرات و پاداش‌ها را ارزیابی کنید
  • چگونه با چالش‌ها و شکست‌ها کنار بیایید
  • چگونه به حریف و قوانین را احترام بگذارید
  • چگونه سرگرم شوید و از اشتباهات خود یاد بگیرید

 این بازی می‌تواند زندگی شما را غنی‌تر کند، زیرا می‌تواند:

  • حافظه و تمرکز شما را بهبود بخشد
  • مهارت‌های حل مسئله و تصمیم‌گیری شما را افزایش دهد
  • اعتماد به نفس و خودباوری شما را تقویت کند
  • توانایی‌های تحلیلی و انتقادی شما را توسعه دهد
  • تخیل و خلاقیت شما را تحریک کند
  • به شما آرامش ببخشد و شما را سرگرم کند

 این بازی می‌تواند ارتباط شما را با دیگران تقویت کند، زیرا می‌تواند:

  • دوستی‌ها و تعاملات اجتماعی را ترویج دهد
  • ارتباط و همکاری را تشویق کند
  • تنوع و تبادل فرهنگی را ارتقا دهد
  • تحسین و قدردانی را الهام بخشد

 این بازی می‌تواند جهان را تغییر دهد، زیرا می‌تواند:

  • به مردم آموزش دهد و آن‌‌ها را توانمند سازد
  • مردم را به چالش کشیده و به آنان انگیزه دهد
  • مردم را متحد و الهام‌بخش کند

 شطرنج می‌تواند هر چیزی باشد که شما می‌خواهید، زیرا شطرنج چیزی نیست جز:

  • یک بازی مهارت و استراتژی
  • یک بازی پر از زیبایی و ظرافت
  • یک بازی اشتیاق و شادی
  • یک بازی خرد و شگفتی

 شطرنج یک بازی است که می‌توانید امروز بازی کنید، زیرا:

  • یادگیری‌اش آسان اما استاد شدن در آن سخت است
  • مقرون به صرفه و در دسترس است
  • سرگرم‌کننده و پاداش‌بخش می‌باشد

این بازی هرگز قدیمی یا خسته‌کننده نمی‌شود. همیشه ذهن شما را به چالش کشیده و گاهی موجب تعجب و حیرت شما می‌شود. همواره به شما درس داده و نردبان رشد شما می‌شود و شما را دعوت به یادگیری می‌کند!

فدراسیون های شطرنج

فدراسیون‌های شطرنج نهادهای نظارتی هستند که بر کلیه امور رسمی مرتبط با شطرنج نظارت و رسیدگی می‌کنند.

FIDE فدراسیون بین المللی شطرنج است و بدنه حاکم بر کلیه امور مربوط به شطرنج در سطح جهانی است. آنها سازمانی هستند که مهمترین رویدادهای شطرنج مانند مسابقات کاندیداها و مسابقات جهانی را سازماندهی می کنند. آنها همچنین کسانی هستند که عناوین شطرنج را اعطا می کنند و بر رتبه بندی بین المللی بازیکنان نظارت می کنند.

شطرنج فیده

بسیاری از کشورها نیز فدراسیون های خود را دارند، مانند شطرنج ایالات متحده در ایالات متحده یا فدراسیون شطرنج روسیه. فدراسیون های ملی به مسائل شطرنج در داخل کشورشان مانند سازماندهی رویدادهای ملی و نظارت بر رتبه بندی ملی رسیدگی می کنند. برخی از فدراسیون های ملی نیز عناوین ملی (که توسط فیده به رسمیت شناخته نمی شوند) ارائه می دهند.

سیستم رتبه بندی شطرنج

رتبه بندی نشان دهنده قدرت نسبی یک بازیکن در مقایسه با دیگرانی است که در همان گروه بازی می کنند. فیده سیستم رتبه بندی Elo را برای تعیین رتبه های بین المللی بازیکنان انتخاب کرد. با این حال، فدراسیون های ملی می توانند سیستم های مختلفی مانند سیستم درجه بندی ECF فدراسیون انگلیس را اتخاذ کنند.

رتبه بندی شطرنج

سیستم رتبه بندی گلیکو سیستمی است که معمولاً در شطرنج آنلاین استفاده می شود. این سیستم مشابه سیستم رتبه بندی Elo عمل می کند، اما در محاسبات خود انواع بیشتری را در نظر می گیرد.

عناوین شطرنج

عناوین، قدردانی هایی هستند که فدراسیون ها به بازیکنانی که در شطرنج به برتری دست می یابند، داده می شود. تشخیص ها بر اساس مهارت، عملکرد و رتبه بازیکنان است.

فیده عناوین باز بین المللی استاد کاندید، استاد فیده، استاد بین المللی و استاد بزرگ را اعطا می کند. آنها همچنین به زنان عناوین انحصاری استاد کاندیدای زن، استاد زن فیده، استاد بین المللی زن و استاد بزرگ زن اعطا می کنند.


سوالات متداول

۱. آن پاسان در شطرنج چیست ؟

حرکت آنپاسان یک حرکت استثنا و فقط در مورد پیاده ها است آن هم پیاده ای که در جریان بازی موفق شده یک خانه از خط مرزی عبور کند. در واقع یک حرکت خاص جهت گرفتن مهره پیاده است.

۲. هدف اصلی بازی شطرنج چیست؟

هدف بازی این است که حریف را مات کنید. این زمانی اتفاق می‌افتد که پادشاه حریف در مات است و هیچ راه قانونی برای خارج کردن آن از مات وجود ندارد. هرگز قانونی نیست که یک بازیکن حرکتی انجام دهد که پادشاه خود بازیکن را تحت کنترل درآورد یا رها کند.

۳. بازنده شطرنج چیست؟

باخت یا همان بازنده شطرنج را مات میگویند و دیگر عنوان هایی مثل بازی باخت، بازی تمام، تسلیم شده و درنهایت بازی بازنده میشناسند. بازنده شطرنج کسی است که تمام مهره های خود را از دست داده و به بن بست برسد، که به این حالت کیش و مات میگویند.

۴. شطرنج به زبان ساده چیست؟

شطرنج یکی از قدیمی ترین و محبوب ترین بازی های رومیزی است. این بازی توسط دو حریف بر روی یک صفحه شطرنجی با مهره های طراحی شده خاص از رنگ های متضاد، معمولاً سفید و سیاه انجام می شود. هدف از این بازی گرفتن پادشاه حریف است.

۵. شطرنج خوب است یا بد؟

بازی شطرنج می تواند مهارت های شناختی مانند حافظه، برنامه ریزی و حل مسئله را بهبود بخشد. همچنین ممکن است به کاهش علائم برخی بیماری های مغزی کمک کند.


نویسنده : حامد جدیر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا