در این آموزش شطرنج سعی داریم با آشنایی چند مات معروف در شطرنج شما را برنده بازی شطرنج میان دوستانتان کنیم. تواناترین شطرنج بازهای دنیا به روش مات سریع در شطرنج به شهرت رسیدند. شما هم قطعاً برنامههای بازی شطرنج جهانی را مشاهده کردهاید که یک نفر در برابر هزاران نفر دیگر به بازی شطرنج میپردازد. بسیاری از افراد در مراحل ابتدایی بازی تنها با چند حرکت ابتدایی به مات کشیده میشوند و بازی را ترک میکنند. همانطور که هر شطرنجبازی میداند هدف از بازی شطرنج مات کردن حریف در انتهای بازی یا تساوی با اوست. در ادامه قصد داریم ۱۶ نمونه از انواع مات های معروف در شطرنج را میآوریم.
معرفی مات های معروف در شطرنج
همه افرادی که علاقمند به بازی شطرنج هستند مات های معروف در شطرنج را میشناسند. آنها دوست دارند در بازی شطرنج تنها با چند حرکت ساده بتوانند نیروی تفکر خود را به رقیب نشان دهند. در این نمونه از مات ها میتوانیم به چند نمونه از سریعترین مات های شطرنج و چند نمونه از مات با رخ، مات با وزیر، مات با اسب و فیل، مات های ساده، مات آناستازیا، مات عربی، مات اندرسن، مات بلکبرن و … اشاره نماییم.
۱. مات معروف در شطرنج با رخ
ابتدا نمونههایی که در آنها مات با رخ صورت میگیرد:
در پوزیسیون های ۱ تا ۶ شاه حریف در عرض آخر مات شده است. معمولاً هم شاه در حاشیه صفحۀ شطرنج مات میشود زیرا در آنجا کاملاً محدود و محصور است. در نمونههای ذکر شده مهرههای خودی یا حریف مهرههای مانع تحرک شاه دادهاند. حالتهایی نیز وجود دارد که در آنها رخ با کمک یک مهره دیگر، شاه حریف را مات میکند. مانند نمونههای زیر:
۲. مات با وزیر
اینک به چند حالتِ مات با وزیر اشاره میکنیم. در این حالتها نیز شاه در حاشیه صفحه محدود شده است.
۳. مات با اسب و فیل یا سوارهای سبک
با سوارهای سبک (اسب و فیل) نیز حالتهای مات در شطرنج میتوان ایجاد کرد مانند نمودارهای زیر:
و در نمودارهای ۱۵ و ۱۶ فیل سفیدرو شاه حریف را مات کرده است. سوار دیگر مانع فرار شاه حریف به خانه b8 شده است. در نمودار ۱۸ با مات معروفی مواجهیم که آن را مات مختنق مینامند. گاه با پیاده نیز میتوان حریف را مات کرد به نمودار ۱۹ توجه کنید:
سفید با حرکت +۱.۶۷ سیاه را مات میکند نتیجه کار در نمودار ۲۰ دیده میشود. لازم است که نمودارهای مذکور را به ذهن بسپارید زیرا در بازیها و مسابقات پیش میآیند.
۴. ماتهای ساده
هنگامیکه یکی از طرفین مهرهای غیر از شاه نداشته باشد و طرف دیگر فقط شاه و یک سوار سبک داشته باشد مات در شطرنج امکانپذیر نیست. نگاه کنید به نمودارهای زیر:
اما اگر شاه و سوار سنگین داشته باشیم میتوانیم شاه تنها را مات کنیم برای مات کردن باید تا جایی که میتوانیم شاه حریف را به حاشیهٔ صفحه بکشانیم.
در نمودار ۲۱ شاه سفید سه روبه روی شاه سیاه قرار دارد و خانه ۵ و ۵ و d5 را کنترل میکند در نتیجه شاه سیاه قادر نیست از عرض ششم به عرض پنجم برود. حالا ببینیم که سفید چگونه شاه سیاه را به حاشیه صفحه میکشاند و نهایتاً او را مات میکند.
- h6+♔e7♖
2. f5♔
حرکت دوم سفید با این قصد انجام شده که اگر سیاه شاه را به f7 ببرد سفید مجدداً با کیش رخ در h7 شاه سیاه را مجبور کند که یک عرض دیگر پایین برود.
۱. d7♔
۲. e5 ♔c7♔
۳. d5 ♔b7♔
۴. c5 ♔a7♔
۵. b5 ♔
۶. b7♔
اکنون بار دیگر شاه سفید و شاه سیاه روبه روی هم قرار گرفتهاند و سفید میتواند با رخ کیش بدهد و شاه سیاه را یک عرض دیگر پایین ببرد.
۷. h7+ ♔c8♖
۸. c6 ♔d8♔
۹. a7♖
این حرکت رخ یک حرکت انتظاری است شاه سیاه دیر یا زود روبهروی شاه سفید قرار خواهد گرفت.
۹… e8♔
۱۰. ♔d6 f8♔
۱۱. e6 ♔g8♔
۱۲. f6 ♔ h8♔
۱۳. g6 ♔g8♔
۱۴. a8♖
در حرکتهای فوق سادهترین طریقهٔ مات کردن با رخ را نشان دادهایم. وگرنه سفید به روشهای سریعتری هم میتوانست مات کند.
۵. مات آناستازیا در شطرنج
اگر به رمانهای یوهان یاکوب ویلیام هاینس علاقمند باشید، با یکی از ماتهای معروف در شطرنج که از کتابهای این نویسنده الهام گرفته است، یعنی مات آناستازیا آشنایی خواهید داشت. در این مات شاه رقیب در خانه ردیف هفتم و در ستون h قرار دارد.
مهره فیل رقیب نیز در کنار شاه و در همان ردیف هفتم ولی در ستون g خودنمایی میکند. زمانی که اسب شما در نقطه مکانی ردیف هفتم و در ستون e قرار گرفته است، سد محکمی را برای حرکت شاه فراهم میکند. شاه شما در نقطه g در ردیف اول سمت خودتان قرار دارد و قلعه یکی از مهرههای اصلی دیگر برای مات سریع است.
مهره قلعه موجود در ردیف سوم از سمت خودتان و در ستون e با حرکت سه عددی خود به سمت راست و پیدا کردن جایگاه جدید یعنی ردیف سوم و در ستون h میتواند تمام راهها را برای حرکت شاه مسدود کند.
۶. مات عربی در شطرنج
اگر به مات های معروف در شطرنج علاقه داشته باشید و کمی درباره آنها سرچ کرده باشید مات عربی را به عنوان یکی از مات های سریع در شطرنج میشناسید. مهره رخ موجود در شطرنج وظیفه اصلی مات کردن شاه حریف را در این تکنیک بر عهده دارد.
در این مات مهره رخ و همچنین مهره اسب با یکدیگر شاه حریف را به گوشه صفحه شطرنج میکشانند و آن را در این قسمت به دام میاندازند. شاه حریف در ردیف ۸ سمت خود و ستون h قرار دارد. از طرفی اسب شما باید خودش را به نقطه ردیف ۶ و نقطه ستون f برساند.
در چنین حالتی اسب از دو طرف شاه را مسدود میکند. مهره قلعه یا رخ باید خودش را به ستون b و یا ستونهای دیگر در ردیف ۷ برساند. در چنین حالتی تنها با حرکت رخ یا قلعه میتوانید مسیر شاه را در دو طرف عمودی و افقی مسدود کنید.
۷. مات بودن
یکی از تکنیکهای مات معروف در شطرنج که به نام شطرنج باز بودن، نامگذاری شده است این روش میباشد. شما بدین وسیله میتوانید شاه حریف را در ابتداییترین ساعات بازی به دلیل آنکه در اطرافش مهرههای بیشماری مانند وزیر و سرباز قرار دارد، به دام بیندازید.
برای این موضوع تنها کافی است فیلهای خود را از هر جهت به سمت شاه حرکت دهید. در حرکت اول بهتر است یکی از فیلهای شما به ردیف ششم و ستون a در سمت رقیب برسد. کار در همین جا تمام است و مهره فیل دیگر حتماً باید در قسمت ردیف چهارم از سمت خودتان و ستون f قرار بگیرد. در این حالت شاه هیچ گونه حرکتی را نمیتواند انجام دهد و مهرههای جلویی مانند سرباز و کناری یعنی وزیر امکان حرکت سادهتر برای شاه را فراهم نمیکنند.
۸. مات ناپلئونی
مات ناپلئونی یا ماتی که تنها با چهار حرکت انجام میشود از جمله مات های معروف در شطرنج است که در اوایل بازی نیز میتوانید با این حرکت رقیبتان را شوکه کنید. حواستان به این موضوع باشد که این نمونه از بلاک کردن شاه دارای پادزهر است و اگر حریف شما توانایی استفاده از این نمونه پادزهرها را داشته باشد میتواند از مهلکه ایجاد شده توسط این مات در شطرنج جان سالم به در ببرد.
شما ابتدا باید سرباز جلوی شاه خود را دو خانه به جلو ببرید. همچنین فیل سمت راست را باید سه خانه به صورت ضربدری به جلو ببرید. وزیر شما در این حالت باید به ستون ۵ و ردیف h برسد. بدین صورت شاه رقیب در صورت امکان مات خواهد شد.
میتوانید با مشاهده این ویدئو بیشتر با مات ناپلئونی یا مات در چهار حرکت آشنا شوید.
۹. مات اندرسن از مات های معروف در شطرنج
برای آنکه بتوانید از این مات به عنوان ماتهای معروف در شطرنج استفاده کنید باید شاه حریف را در ردیف هشتم سمت خود و در خانه g به وسیله مهره فیل و رخ به دام بیندازید. فیل شما در چنین حالتی باید در ردیف هفتم و در ستون g قرار بگیرد. به صورت ضربدری دو سمت چپ و راست شاه را مسدود میکنند. قلعه یا مهره رخ نیز میتواند در هر نقطهای از ستون h قرار گرفته باشد. در چنین حالتی شما به یک مهره دیگر نیاز دارید تا نقطه ردیف ۷ و ستون f را به وسیله آن مسدود نمایید. در چنین حالتی میتوانید از مهرههای باقیمانده مانند شاه، وزیر و … استفاده نمایید.
۱۰. مات عرض آخر
مات عرض آخر یکی از ماتهایی است که در دسته مات های معروف در شطرنج میگنجد و شما در آخرین عرض صفحه شطرنج یعنی در ردیف هشتم تنها به وسیله مهرههایی مانند رخ و وزیر میتوانید شاه حریف را مات کنید. این موضوع در حالتی رخ میدهد که شاه حریف در دورترین قسمت و در ردیف هشتم سمت خود قرار گرفته باشد و به وسیله مهرههای دیگر در سمت جلویی مانند سربازها مسدود شده باشد.
شما با حرکت سریع قلعه خود از قسمت ردیف ۸ سمت خود به سمت ردیف ۸ حریف میتوانید به سرعت شاه را در یک بنبست قرار دهید و رقیب را به زانو بنشانید.
۱۱. مات ناشیانه کوتاه ترین مات در شطرنج
سریعترین مات های شطرنج میتوانند شما را پیروز میدان کنند. شما تنها با دو حرکت هوشمندانه میتوانید رقیبتان را از میدان به در کنید. در ابتداییترین حرکت بهتر است سرباز جلوی شاه تان را آزاد کنید. به وسیله وزیر که میتواند حرکت ضربدری داشته باشد میتوانید از نقطه موجود وزیر تان را به نقطه ردیف ۴ و ستون h برسانید. این روش مات کردن را در شطرنج به عنوان سریعترین روش مات معروف میتوانیم معرفی کنیم.
۱۲. مات بلکبرن
اگر بخواهید از مات بلکبرن به عنوان یکی از مات های معروف در شطرنج استفاده کنید باید حریف شما یکی از قلعه های خود را از دست داده باشد. در چنین حالتی تنها یک شاه و تنها یک قلعه در ردیف انتهایی یعنی ردیف هشتم از سمت رقیب شما وجود دارد. بهتر است در چنین شرایطی شاه را به سمت ستون g راهنمایی کنید.
اگر اسب شما در ستون پنجم و ردیف g قرار گرفته باشد، فیل تان در ردیف ۲ و ستون b باشد، تنها با حرکت فیل دیگر که در ردیف سوم و ست d قرار دارد میتوانید فیل مد نظر را به خانه ردیف هفتم ستون h راهنمایی کنید.
۱۳. مات لگال
در این روش باید مهره خود را قربانی کنید. لگال یکی از شطرنج بازهای حرفهای فرانسوی با از دست دادن مهره وزیر خود سعی میکند شاه حریف را به دام بیندازد. وزیر را به نقطه g نزدیک شاه برسانید. در چنین حالتی ممکن است شاه برای حرکت بعدی به سمت جلو حرکت کند و وزیر شما را منهدم نماید.
شما باید هر دو اسبتان را به سمت جلو ببرید و یکی از اسبها را از نقطه ردیف سوم ستون c به ردیف پنجم ستون d برسانید. اسب دیگر در ردیف پنجم ستون e قرار دارد که از هر دو جهت مسیر را برای شاه بسته است. در این حرکت فیل شما در ردیف هفتم ستون f قرار گرفته است.
۱۴. مات لولی
یکی از مات های معروف در شطرنج که میتوانیم به عنوان مات سریع در شطرنج نیز از آن یاد کنیم مات لولی است. در این مات شاه باید در نقطه ردیف هشتم و ستون g قرار داشته باشد. وزیر فعلی شما که در ردیف ششم و ستون h قرار گرفته است تنها با حرکت ضربدری خود به ردیف هفتم و ستون g میتواند مسیر شاه حریف را مسدود کند. برای انجام این مات باید یکی از فیلهای شما در محدوده ردیف ششم ستون f قرار بگیرد تا به صورت ضربدری مسیر چپ و راستی شاه را مسدود نماید.
۱۵. مات گریدن
در حرکت ابتدایی خود سربازهای جلوی شاه را حرکت دهید. سپس حرکت اسب از سمت راست میتواند مسیر شما را راحتتر کند. فیل را نیز با حرکت ضربدری به وسط بازی بکشانید. فیل به صورت ضربدری در مسیر ردیف ششم ستون e یکی از سربازها را از بازی خارج میکند. در چنین حالتی شاه برای از بین بردن فیل به حرکت در میآید و به ردیف هفتم میرسد. به کمک وزیر، شاه را مجبور به عقب نشینی میکنید در حالتی که شاه در یک بنبست قرار گرفته است و توسط وزیر به مات دچار میشود. این مورد به سرعت رخ نمیدهد.
۱۶. مات مورفی در شطرنج
مات مورفی که یکی از مات های معروف در شطرنج است شاه باید در گوشه زمین و در ردیف هشتم و ستون h قرار گرفته باشد. قلعه شما باید در ردیف اول و در ستون g قرار بگیرد. فیل شما باید خودش را از هر منطقهای به نقطه ردیف چهارم ستون d برساند. شاه با حمله ضربدری فیل در گوشه مسیر به دام افتاده است و تنها با حرکت خود به سمت چپ آن هم یک خانه توسط رخ یا قلعه به کیش و مات میرسد.
برای آشنایی بیشتر با مات مورفی در شطرنج میتوانید این ویدئو رو تماشا کنید.
نتیجه گیری
با توجه به آنچه که در این متن در خصوص مات های معروف در شطرنج و مات سریع در شطرنج عنوان کردیم میتواند برنده شدن شما را در میدان بازی حتمی کند. یکی از سریعترین مات های شطرنج موجود مات ناشیانه است. با تکرار و تمرین و توجه به حرکتهای مختلف مهرههای موجود در بازی شما میتوانید برنده بازی باشید.
