مقالات شطرنج

ریتینگ شطرنج چیست؟ نحوه گرفتن آن

ریتینگ شطرنج به چه معناست و اینکه چگونه آن را بدست آوریم؟ مسلماً این سوال برای اکثر شطرنج بازان پیش می آید. در این مطلب به موضوع ریتینگ در شطرنج و نحوه گرفتن آن می پردازیم. در تمام رشته‌های ورزشی جهان و در تمام امور مهم دنیا تیم های مختلف و افراد مختلفی وجود دارند که تمامی آن‌ها در آن رشته دارای قدرت‌های متفاوتی هستند و همیشه تیم های قوی و افرای قدرتمند برنده میادین عرصه‌ی رقابت‌ها هستند.

این مثال نه تنها در رشته‌های ورزشی بلکه حتی در صنعت‌های مهم نیز صدق می‌کند مثلا کدام برند بالاترین کیفیت را ارائه می‌دهد و یا کدام مدل بهترین عملکرد را دارد. اما برای تعیین حد و حدود قدرت و کیفیت ما نیاز به یک میزان و معیار معتبر داریم نه سلایق شخصی و داوری‌های یک باره.

در شطرنج نیز در سطح جهانی ما نیاز به همچنین معیار‌های داریم این مبحث را با ذکر یک مثال ادامه می‌دهیم :

( فرض کنید در یک باشگاه شطرنج ایران چندین بازیکن با یکدیگر به مسابقه می‌پردازند، مثلا احمد با علی بازی کرده و احمد بازی را برده، پس باید نتیجه گرفت احمد بازی قوی‌تری نسبت به علی دارد. حال علی در بازی با حسین برنده شده است پس علی بازی قویتری از حسین دارد. اما فرض کنید حسین با احمد بازی انجام می‌دهد و با توجه به نتایج انتظار می‌رود احمد بازی را برنده شود، اما حسین بازی را می‌برد. چگونه می‌توان نتیجه گرفت احمد که از علی برده بود و علی از حسین برده بود پس احمد باید به راحتی حسین را شکست می‌داد اما چگونه حسین بازی را برده ؟؟ )

دقیقا به همین علت است که نیاز به یک معیار دقیق برای مشخص کردن بازیکن قوی‌تر داریم. فرض نماید شما بازیکن قوی هستید اما در یک بازی حال جسمی شما خوب نیست و بازی را واگذار می‌کنید آیا درست است که بگوییم شما بازیکن ضعیفی هستید ؟ خیر پس چه میزان و معیاری برای قوی و ضعیفتر بودن بازیکنان در شطرنج استفاده می‌شود.

ریتینگ چیست؟

ریتینگ یعنی ارزیابی یا بررسی کیفیت چیزی، مانند یک مقاله، یک محصول. در متنهای آموزشی یا علمی ممکن است به نمره‌دهی یا ارزیابی عملکرد شخصی یا تیمی اشاره کند. به طوری کلی ریتینگ به معنای رتبه بندی و یا درجه بندی می باشد. این مفهوم را با یک مثال ساده شرح میدهیم. یک معلم دانش آموزان خود را براساس معدل نمرات آنها رتبه بندی میکند. در واقع دانش آموزی که دارای بالاترین امتیاز می باشد را رتبه اول قرار می دهد و سپس بقیه دانش آموزان را به ترتیب نمراتشان در رتبه های بعدی قرار می دهد.

ریتینگ شطرنج چیست؟

ریتینگ شطرنج یک عدد می‌باشد که دقیقا مشخص می‌سازد یک بازیکن شطرنج نسبت به دیگر بازیکنان در چه جایگاهی قرار گرفته است و قدرت بازی او در چه سطحی قرار دارد.

ریتینگ در شطرنج چیست

اما چه کسی این عدد را به ما می‌دهد ؟ آیا مربی ما ؟ باشگاه شطرنج ما ؟ هیات شطرنج ما ؟ خیر. جواب فدراسیون جهانی شطرنج یعنی فیده (FIDE) می‌باشد. ممکن است در بعضی از پلتفرم‌های شطرنج مانند وب‌سایت‌های مثل lichess و یا chess.com زمانی که اکانت ایجاد کردید و پس از چندین بازی متوجه شوید که در آن وب‌سایت به شما یک ریتینگ اختصاص داده شده که البته با توجه به عملکرد شما پس از چند بازی این عدد به اکانت شما داده می‌شود.

باید گفت که این گونه ریتینگ‌ها حتی در سایت‌های بسیار معتبر مانند lichess و chess.com تا حدودی خوبی قدرت بازی فرد را نشان می‌دهد. اما این ریتینگ‌ها معتبر و رسمی نیستند و قابل استناد نمی‌باشند و معمولا نسبت به ریتینگ‌ فیده شطرنج دارای اختلاف می‌باشند.

مثلا اگر ریتینگ شطرنج شما در سایت chess.com حدود ۱۵۰۰ تا ۱۶۰۰ باشد شاید پس از دریافت ریتینگ از فیده شطرنج، ریت شما در حدود ۱۰۰۰ یا ۱۱۰۰ می‌شود به این دلیل که ریتینگ فیده درجه‌ بالاتری نسبت به دیگر ریتینگ‌ها دارد. ریتینگ ها سیستم‌های مختلفی دارند، از لحاظ محاسبات این اعداد یکی از معروف ترین و معتبرترین این سیستم‌ها Elo rating system می‌باشد که توسط Arpad Elo که فیزیکدان آمریکایی و همچنین یک شطرنج باز قوی بود ساخته شد. امریکا Elo سیستم را در سال 1960 به رسمیت شناخت و فیده آن را در 1970‌ معتبر دانست.

بسیار از پلتفرم‌های شطرنج برای اختصاص ریت به بازیکنان خود از این سیستم استفاده می‌نمایند. حتی با اینکه سیستم ریت دهی پلتفرم‌های مختلف Elo (الو) می‌باشد اما به علت تغییراتی که هر پلتفرم در نحوه‌ی محاسبه ی ریتینگ‌ها اعمال کرده است، گاهی یک بازیکن قوی در یک پلتفرم ریتینگ ۱۹۰۰ دارد و در دیگری ممکن است ۲۱۰۰ را داشته باشد. در هر حال در جامعه شطرنج امروزی سیستم Elo‌ استفاده شده در فیده و یعنی ریتینگ فیده معتبر می‌باشد.

نحوه‌ی گرفتن ریتینگ شطرنج

سوالی که مطرح می‌شود این است که ما چطور ریتینگ شطرنج را از فیده دریافت کنیم. برای این امر در کشور خودمان ایران ابتدا می‌بایست در وب‌سایت رسمی فدراسیون شطرنج جمهوری اسلامی ایران ثبت نام نمایید. سپس یک کد که به کد سیستم جامع معروف می‌باشد به شما اختصاص داده می‌شود و شما پس از ورود به پرتابل خود باید مبلغی را به صورت سالیانه پرداخت نمایید تا کارت بازیکنی شما فعال گردد.

پس از فعال شدن کارت بازیکنی نام شما به صورت خودکار در سیستم فیده ثبت می‌شود و شما برای دریافت ریت آماده هستید. بعد از طی مراحل بالا شما باید منتظر برگزاری مسابقات ریتد باشید، یعنی حتما مسابقات بایستی اعلام شود که ریتد است و شما با کد سیستم جامع و کارت بازیکنی فعال می‌توانید در آن مسابقات شرکت نمایید.

اگر حداقل پنج بازی با بازیکنان دارای ریتینگ انجام دهید و موفق به کسب 0.5 امتیاز شوید به شما ریت تعلق خواهد گرفت. لازم به ذکر است مسابقاتی ریتد است که یک داور فیده در آنها حضور فعال داشته باشد و سپس جدول مسابقات به فیده جهت محاسبه‌ی ریتینگ‌ها ارسال می‌گردد.

در صورتی که شما از قبل ریتینگ شطرنج نداشته باشید و با کسب شرایط بالا پس از مسابقات به شما ریتینگ اختصاص داده می‌شود. اما اگر از قبل دارای ریتینگ بوده باشید پس از مسابقات و با توجه به نتایج هر بازی شما ( برد، باخت و یا مساوی ) ریتینگ شما تغییر خواهد کرد. بدیهی است که هر باخت از ریتینگ شما کاسته و هر برد به آن اضافه می‌نماید که البته محاسبه دقیق آن با توجه به ریتینگ شطرنج حریف مقابل شما و ضریب ( K ) انجام می‌گردد.  

در واقع ضریب K در نقش‌های یک تقویت کننده و یا کاهش دهنده در محاسبات ریتینگ ظاهر می‌شود که با توجه به سن و ریتینگ بازیکنان عدد مابین ( ۴۰ ، ۲۰ و یا ۱۰ ) به خود می‌گیرد.

نحوه محاسبه ریتینگ شطرنج
ریتینگ جدید بازیکن

در حالی که بسیار از ما سیستم Elo را برای اندازه‌گیری مطلق قدرت بازیکنان می‌شناسیم، اگر بخواهیم دقیق تر بررسی کنیم در واقع این سیستم نتیجه احتمالی یک بازیکن را در مقابل بازیکن دیگر نشان می‌دهد. مثلا اگر ریتینگ بازیکنی از حریف خود 100 Elo بیشتر داشته باشد احتمال برد او در مقالب حریف 64% می‌باشد.

پس یعنی بازیکنان با ریت پایین نیز امکان پیروزی بر بازیکنان با ریت بالاتر را نیز دارند، با این حال اگر هر دو بازیکن چندین بازی با یکدیگر انجام دهند احتمالا بازیکن ریت بالاتر تعداد پیروزی بیشتری را بدست می‌آورد.

یکی دیگر از ویژگی های این سیستم این است که فاصله امتیازی بین بازیکنان را تعیین می کند و بیان می‌دارد که آن‌ها چه مقدار امتیاز از دست می‌دهند یا بدست می‌آورند، از آنجایی که انتظار می رود یک بازیکن با رتبه بسیار بالاتر برنده شود، او برای پیروزی در برابر بازیکنی که امتیاز بسیار پایین تری دارد، امتیاز زیادی دریافت نمی کنند.

حریف آنها نیز امتیاز قابل توجهی را برای شکست از دست نمی دهد؛ برعکس، زمانی که بازیکنی که ریتینگ پایین‌تری دارد برنده می‌شود، این دستاورد بسیار مهمتر در نظر گرفته می‌شود و به عنوان پاداش، آن بازیکن امتیاز بیشتری دریافت می‌نماید و بازیکن با ریتینگ شطرنج بالاتر که بازی را باخته جریمه شده و امتیاز بیشتری از دست خواهد داد.

اهمیت سیستم ریتینگ Elo

تقریباً تمام فدراسیون‌ها و وب‌سایت‌های شطرنج در سراسر جهان از سیستم رتبه‌بندی Elo یا گونه‌ای از آن مانند سیستم Glicko استفاده می‌کنند. این اندازه گیری قدرت یک بازیکن در دنیای شطرنج استاندارد است و مورد قبول همگان می‌باشد، بنابراین ساده ترین راه برای ارزیابی سطح بازی یک نفر است.

علاوه بر این، سیستم Elo یک مدل آماری است که صرفاً بر اساس نتایج بازی‌های انجام شده عمل می‌کند. در نتیجه، این اندازه گیری دقیق تر از قضاوت صرف قدرت یک بازیکن بر اساس عناصر ذهنی و دلخواه بازی است. برای مثال، اگر فردی «زیباترین فداکاری‌ها» را انجام دهد یا «تاثیرگذارترین حرکات دفاعی» را انجام دهد، این موفقیت در رتبه‌بندی او منعکس نمی‌شود مگر اینکه بازی را برنده شود.

گرچه این رویکرد ریاضی برای اندازه‌گیری میزان خوب بودن بازیکنان، دقیق‌تر از روش‌های مبتنی بر عقیده است، اما توجه به این نکته ضروری است که محدودیت‌های خود را نیز دارد.

تقسیم بندی بازیکنان بر اساس ریتینگ شطرنج آن‌ها

  • بازیکنان کلاس E : ریتینگ مابین 1000 تا 1199
  • بازیکنان کلاس D : ریتینگ مابین 1200 تا 1399
  • بازیکنان کلاس C : ریتینگ مابین 1400 تا 1599
  • بازیکنان کلاس B : ریتینگ مابین 1600 تا 1799
  • بازیکنان کلاس A : ریتینگ مابین 1800 تا 1999
  • بازیکنان حرفه‌ای در رده‌ی ملی : ریتینگ مابین 2000 تا 2200
  • بازیکنان با درجه کاندیدای فیده مستر (Fide Candidate Master) : ریتینگ مابین 2200 تا 2300
  • بازیکنان با درجه فیده مستر (Fide master) : ریتینگ مابین 2300 تا 2400
  • بازیکنان با درجه استاد بین المللی (International master) : ریتینگ مابین 2400 تا 2500
  • بازیکنان با درجه استاد بزرگی (Grand master) : ریتینگ بالاتر از 2500


سوالات متداول

ثبت نام ریتینگ شطرنج به چه صورت است؟

ابتدا باید در سایت فدراسیون شطرنج ایران ثبت نام کنید. سپس نام شما به صورت خودکار و پس از مراحل اداری در سایت فیده ثبت می شود. در مرحله بعد باید در یک تورنمنت تحت نظارت فیده شرکت کنید تا بتوانید ریتینگ شطرنج داشته باشید.

چگونه در شطرنج ریتینگ بگیریم؟

برای گرفتن ریتینگ شطرنج باید در مسابقات پیروز شوید. به هر اندازه که مسابقاتی که شرکت میکنید سخت تر باشد و امتیاز حریف شما نیز بیشتر باشد، به همان نسبت امتیاز شما نیز بیشتر می شود.

ریتینگ شطرنج خوب چیست؟

رتبه بندی برای بازیکنان پیشرفته در محدوده 1800 تا 2200 قرار می‌گیرد. اما بسیاری از بازیکنان به دنبال رسیدن به سطح کارشناسی 2200 و بالاتر هستند. در نهایت، یک رتبه خوب شطرنجی به اهداف و آرزوهای فردی بستگی دارد و نشان دهنده تعالی ذهنی است.

آیا 1200 ریتینگ خوبی است؟

1200 یک دستاورد خوب برای یک فرد مبتدی است که مدتی در حدود 900 رتبه کسب کرده است. از نظر ریاضی، 300 امتیاز الو به این معنی است که انتظار می رود اکنون 80 تا 85 درصد از 900 خود قبلی خود را شکست دهید. بنابراین قطعاً پیشرفت خوبی است.

نویسنده : حامد جدیر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا