مقالات شطرنج

قوانین شطرنج

قوانین شطرنج فیده شامل بازی زنده شطرنج [ بازی بر روی صفحه] است. این قوانین در هفتاد و یکمین کنگره فیده در نوامبر ۲۰۰۰ در استانبول (ترکیه) به تصویب رسیده است و از اول ژانویه ۲۰۰۱ جاری خواهد بود. متن انگلیسی این قوانین، متن معتبر اصلی شمرده می شود. در متن انگلیسی، ضمیرهای مذکر شامل ضمیرهای مونث نیز هست. [ متن فارسی از متن انگلیسی ترجمه شده است. ]

قوانین شطرنج نمی تواند همه موقعیت های محتمل را که ممکن است در بازی پدید آید را شامل شود و نیز نمی تواند تمام مسائل عملی را حل و فصل کند. در حالت هایی که دقیقا در مواد قوانین حاضر پیش بینی نشده باشد، می توان با بررسی موقعیت های مشابهی که در قوانین حاضر مورد بحث قرار گرفته است، به تصمیم صحیح رسید. در قوانین شطرنج، فرض بر این است که داوران از صلاحیت لازم، قضاوت درست و بیطرفی کامل برخوردارند.

مقرراتی که زیاده از حد جنبه تفصیلی یابد ممکن است اختیار قضاوت را از داور سلب کند و لذا مانع آن شود که او با مراعات انصاف، منطق و عوامل خاص به حل مسائل بپردازد. فیده همه شطرنجبازان و فدراسیون ها را به پذیرش این نظر فرا می خواند.

هر فدراسیون عضو فیده مختار است که مقررات تفصیلی تری را به اجرا در آورد مشروط به اینکه:

الف) به هیچ وجه با قوانین شطرنج رسمی فیده در تعارض نباشد.

ب) به قلمرو همان فدراسیون ها منحصر شود و …

ج) برای هیچ یک از رویاروییها (مچ ها)، مسابقات قهرمانی یا انتخابی تحت پوشش فیده مسابقات عنوان گیری درجه گیری تحت پوشش فیده اعتبار نیابد.

مقررات بازى در قوانین شطرنج

ماده ۱ : ماهیت و اهداف بازى شطرنج

۱ـ۱ – بازى شطرنج بین دو حریف انجام مى شود که مهره هاى خود را به نوبت بر یک صفحه مربع به نام صفحه شطرنج حرکت مى دهند. بازیکن داراى مهره هاى سفید بازى را آغاز مى کند.  

“نوبت حرکت”بازیکن موقعى است که حرکت حریف او انجام شده باشد.

۱-۲ .هدف هر بازیکن قرار دادن شاه حریف در “معرض حمله” است به نحوى که حریف هیچ حرکت قانونى براى اجتناب از “گرفته شدن ” شاه در حرکت بعد نداشته باشد. بازیکنى که موفق به این امر شود اصطلاحاً شاه حریف را “کیش و مات”کرده است و بازى را برده است .حریف که شاه او کیش و مات شده است بازى را باخته است .

۱-۳. اگر پوزیسیون طورى باشد که هیچ یک از دو بازیکن نتواند احتمالاً کیش و مات کند، بازى مساوى است.

ماده ۲:  پوزیسیون اولیه مهره ها در صفحه شطرنج

۱ـ۲. صفحه شطرنج یک شبکه ۸×۸ از ۶۴ مربع مساوى است که یک در میان به رنگ روشن و تیره هستند (مربع هاى “سفید و مربع هاى “سیاه ). این صفحه ۳۲ خانه آن سفید و ۳۲ خانه دیگر سیاه می باشد. صفحه شطرنج از ۸ ستون و ۸ ردیف تشکیل شده است که ستون ها را با حروف انگلیسی کوچک و ردیف ها را با اعداد نمایش داده میشوند.

صفحه شطرنج بین دو بازیکن قرار می گیرد، به نحوى که آخرین مربع سمت راست هر بازیکن سفید باشد.

۲ـ۲. در ابتداى بازى، یکى از بازیکنان ۱۶ مهره به رنگ روشن (مهره هاى “سفید”) دارد؛ بازیکن دیگر ۱۶ مهره به رنگ تیره (مهره هاى “سیاه دارد).

این مهره ها عبارتند از: 
یک شاه سفید
یک وزیر سفید
دو رخ سفید
دو فیل سفید
دو اسب سفید
هشت پیاده سفید
یک شاه سیاه
یک وزیر سیاه
دو رخ سیاه
دو فیل سیاه
دو اسب سیاه
هشت پیاده سیاه

جایگاه مهره‌ها در ابتدای بازی شطرنج

۳ـ۲. پوزیسیون اولیه مهره ها در صفحه شطرنج به صورت زیر است:

۲ـ۴. هشت ستون عمودى مربعها را “ستون” مى نامند. هشت ردیف افقى مربعها را “عرض” میخوانند. خط مستقیمى که از مربعهاى همرنگ بگذرد و محل تلاقى این مربعها را به هم وصل کند “قطر” نامیده مى شود.

ماده ۳: حرکت مهره ها در قوانین شطرنج

۳ـ۱. مجاز نیست مهره اى را به مربعى حرکت داد که در اشغال مهره خودى است. اگر مهره اى به مربعى حرکت کند که در اشغال مهره حریف است، مهره حریف گرفته مى شود و از صفحه شطرنج خارج مى شود و این بخشى از همان حرکت به حساب مى آید. در صورتى که مهره اى بتواند طبق ماده هاى ۳ـ۲ تا ۳ـ۸ مهره اى را بگیرد، اصطلاحاً می گویند آن مهره به مهره حریف حمله کرده است.

۳ـ۲. فیل در قطرى که خودش در آن قرار گرفته است به هر مربعى مى تواند حرکت کند.

۳ـ۳. رخ در ستون یا عرضى که خودش در آن قرار گرفته است به هر مربعى مى تواند حرکت کند.

۴ـ۳ . حرکت وزیر در شطرنج اینگونه است که مهره وزیر در ستون، عرض یا قطرى که خودش در آن قرار گرفته است به هر مربعى مى تواند حرکت کند.

۵ـ۳. فیل یا رخ یا وزیر نمى تواند از روى مهره اى که در مسیر حرکتش قرار دارد عبور کند.

۶ـ۳. حرکت اسب در شطرنج هم بدین صورت است که مهره اسب مى تواند به مربع هایى حرکت کند که نزدیکترین مربعها به مربع استقرار آن باشد ولى در یک عرض، ستون یا قطر واحد نباشد.

۷ـ۳. (الف) پیاده مى تواند رو به جلو و به مربع اشغال نشده اى که بلافاصله در همان ستون در مقابل آن است حرکت کند، یا

(ب) پیاده در حرکت نخست خود مى تواند همانند حالت ((الف)) حرکت کند. یا آنکه دو مربع در همان ستون پیشروى کند، مشروط به اینکه هر دو مربع اشغال نشده باشند، یا
(ج) پیاده مى تواند به مربع تحت اشغال مهره حریف که به طور مورب در مقابل آن و در ستون مجاور باشد حرکت کند و آن مهره را بگیرد.

(د) اگر یک پیاده حریف در یک حرکت دو مربع از مربع اولیه اش پیشروى کرده باشد، پیاده اى که به مربع عبور این پیاده حریف حمله کرده است مى تواند پیاده حریف را بگیرد، طورى که انگار آن پیاده حریف فقط یک مربع حرکت کرده است. این گرفتن را فقط در حرکت بعد از این پیشروى مى توان انجام داد و آن را گرفتن آنپاسان در حین عبور مى نامند.

(ه) وقتى پیاده اى به دورترین عرض نسبت به موقعیت اولیه اش برسد باید به عنوان بخشى از همان حرکت آن را با وزیر، رخ، فیل یا اسب همرنگ آن پیاده عوض کرد. حق انتخاب بازیکن منحصر به مهره هایى نیست که قبلاً گرفته شده باشند. این تعویض پیاده با مهره دیگر را ” ترفیع پیاده” مى نامند و اثر مهره جدید آنى است.

۸ـ۳. (الف) شاه مى تواند به دو صورت مختلف حرکت کند:

با : (I) حرکت کردن به هر مربع مجاور که در معرض حمله یک یا چند مهره حریف نباشد. حتى اگر این مهره هاى حریف قادر به حرکت نباشند، مربعهاى مسیر حرکت آنها در معرض حمله شمرده مى شوند.

(II) “قلعه رفتن”: این حرکت شاه و یکى از دو رخ همرنگ آن در یک عرض واحد است، و یک حرکت شاه به حساب می آید و به صورت زیر انجام مى شود: شاه از مربع اولیه اش دو مربع به طرف رخ جا به جا می شود، سپس آن رخ به مربعى منتقل مى شود که شاه همان موقع از آن عبور کرده است.

(۱) در حالت هاى زیر قلعه رفتن غیر قانونى است:
[الف] شاه قبلاً حرکت کرده است، یا
[ب] با رخى که قبلاً حرکت کرده است.

(۲) درحالتهاى زیر قلعه رفتن به طور موقت ممنوع است:
[الف] مربعى که شاه در آن قرار دارد، یا مربعى که شاه باید از آن عبور کند، یا مربعى که شاه قرار است آن را اشغال کند، در معرض حمله یک یا چند مهره حریف باشد.

[ب] بین شاه و رخى که قلعه رفتن قرار است با آن انجام شود، مهره اى وجود داشته باشد.

(ب) شاه در “کیش” است اگر در معرض حمله یک یا چند مهره حریف باشد، ولی این مهره ها خود قادر به حرکت نباشند.
اعلام کیش اجبارى نیست.

۹ـ۳ . هیچ مهره اى نمى تواند حرکتى انجام دهد که شاه او را در معرض کیش قرار دهد یا آن را در معرض کیش باقى بگذارد.

ماده ۴ : عمل حرکت دادن مهره ها

۴ـ۱ . هر حرکت را باید فقط با یک دست انجام داد .

۴ـ۲ . بازیکنى که نوبت حرکت اوست مى تواند یک یا چند مهره را در مربعهاى آنها مرتب کند، مشروط به اینکه ابتدا قصد خود را بیان دارد (مثلاً با گفتن “ژادوب [jadoube] یا “آى ادجست [I adjust]

۴ـ۳ . بجز آنچه در ماده ۴ـ۲ آمده است، اگر بازیکنى که نوبت اوست، عمداً در صفحه شطرنج: 

(الف) یک یا چند مهره خود را لمس کند باید اولین مهره لمس شده اى را که مى توان حرکت داد حرکت بدهد، یا
(ب) یک یا چند مهره حریف را لمس کند،  باید اولین مهره لمس شده اى راکه مى توان گرفت بگیرد، یا
(ج ) یک مهره از هر رنگ (مهره خود یا حریف ) را لمس کند ، باید مهره حریف را با مهره خود بگیرد، یا اگر این عمل قانونى نبود، اولین مهره لمس شده اى را که مى توان حرکت داد یا گرفت حرکت بدهد یا بگیرد. اگر قابل تشخیص نباشد که مهره خودى اول لمس شده است یا مهره حریف، مهره بازیکن را باید لمس شده قبل از مهره حریفش به حساب آورد.

۴ـ۴.(الف) اگر بازیکنى عمداً شاه و رخ خود را لمس کند، باید در آن جناح قلعه برود، به شرطى که این کار قانونى باشد.
(ب) اگر بازیکنى عمداً رخى را لمس کند، و سپس شاه خود را لمس کند، مجاز نیست در آن نوبت در آن جناح قلعه برود و موقعیت مشمول ماده ۳ـ۴ (الف) خواهد بود.
(ج) اگر بازیکنى به قصد قلعه رفتن شاه را لمس کند یا همزمان شاه و رخ را لمس کند ولى قلعه رفتن در آن جناح غیر قانونى باشد، بازیکن باید حرکتى قانونى با شاه خود انجام دهد که ممکن است شامل قلعه رفتن در جناح دیگر نیز باشد.  اگر شاه اصلاً حرکت قانونى نداشته باشد، بازیکن مختار است هر حرکتى که قانونى با شد انجام دهد.

۵ـ۴. اگر هیچ کدام از مهره هاى لمس شده را نتوان حرکت داد یا گرفت، بازیکن مى تواند هر حرکتى که قانونى باشد انجام دهد.

۶ـ۴ بازیکن به محض آنکه عمداً مهره اى را لمس کند، حق اعتراض به تخطى حریف از هر یک از مواد این قوانین را از دست میدهد.

۷ـ۴. وقتى مهره اى، به عنوان حرکتى قانونى یا بخشى از حرکتى قانونى، در مربعى رها شود، دیگر نمىتوان آن را به مربع دیگرى حرکت داد. حرکت موقعى انجام شده محسوب می شود که تمامى شروط مقتضى ماده ۳ تامین شده باشد.

ماده ۵: اتمام بازى

۵ـ۱ .(الف) بازیکنى که با حرکت قانونى، شاه حریف را کیش و مات کرده باشد، بازى را برده است. بازى بلافاصله به اتمام مى رسد، به شرطى که حرکتى موجب پوزیسیون کیش و مات شده است قانونى باشد.

(ب) بازیکن که حریفش اعلام کند تسلیم شده [یا واگذار کرده ] است بازى را برده است. بازى بلافاصله به اتمام مى رسد.

۵ـ۲.(الف) وقتى بازیکنى که نوبت اوست هیچ حرکت قانونى نداشته باشد و شاهش نیز در معرض کیش نباشد، بازى مساوى است. میگویند بازى “پات” شده است. بازى بلافاصله به اتمام مى رسد، به شرطى که حرکتى که موجب پوزیسیون پات شده است قانونى باشد.

(ب) هرگاه پوزیسیونى پدیدار شود که در آن هیچ یک از دو بازیکن نتواند با سلسله حرکتهاى قانونى حریف را کیش و مات کنند، بازى مساوى است. میگویند بازى به ((پوزیسیون مرده )) رسیده است. بازى بلافاصله به اتمام میرسد، به شرطى که حرکتى که موجب این پوزیسیون شد ه است، قانونى باشد.

(ج )با توافق دو بازیکن در حین بازى، بازى مساوى میشود. بازى بلافاصله به اتمام مى رسد.(نگاه کنید به ماده ۹ـ۱)

(د) اگرپوزیسیون یکسانى بخواهد حداقل براى سومین بار در صفحه شطرنج پدیدار شود، یا حداقل سه بار در صفحه شطرنج پدیدار شده باشد، بازى میتواند مساوى شود. (نگاه کنید به ماده ۹ـ۲)

(ه) اگر آخرین ۵۰ حرکت پیاپى را هر دو بازیکن بدون جابجایى هیچ پیاده اى و بدون گرفتن هیچ مهره اى انجام داده باشند، بازى مى تواند مساوى شود. (نگاه کنید به ماده ۹ـ۳)

مقررات مسابقه

ماده ۶: ساعت شطرنج

۶ـ۱.” ساعت شطرنج ” یعنى ساعتى با دو صفحه نمایش زمان که طورى به هم ارتباط داشته باشند که در هنگام واحد فقط یکى از آنها بتواند کار کند.
منظور از “ساعت ” در قوانین شطرنج یکى از دو صفحه نمایش زمان است.

“سقوط پرچم ” یعنى خاتمه زمان اختصاص یافته به بازیکن .

۶ـ۲. (الف ) هنگام استفاده از ساعت شطرنج، هر بازیکن باید تعداد حداقلى حرکت یا کل حرکتها را در مدت زمان مشخص شده اى انجام دهد و یا ممکن است مقدار زمان اضافه اى با هر حرکت به او تخصیص داده شود.همه اینها باید پیشاپیش تصریح شود.

(ب ) زمانى که بازیکن در یک مدت صرفه جویى کند به زمان موجود او براى مدت بعدى اضافه مى شود، مگر در شیوه “تاخیر زمان “.
در شیوه تاخیر زمان، هر دو بازیکن “زمان تفکر اصلى” مشخص شده اى دریافت میکنند. هر بازیکن همچنین “زمان اضافى ثابتى ” با هر حرکت دریافت مىکند.شمارش معکوس زمان اصلى فقط پس از آنکه زمان ثابت خاتمه یافته باشد آغاز مى شود. اگر بازیکن قبل از خاتمه زمان ثابت، ساعت خود را متوقف کند، زمان تفکر اصلى تغییر نمى یابد، صرف نظر از اینکه چه نسبتى از زما ن ثابت مصرف شده باشد.

۶ـ۳. هر صفحه نمایش زمان یک “پرچم” دارد. به محض سقوط پرچم، مفاد ماده ۶ـ۲ (الف ) را باید وارسى کرد.

۶ـ۴. پیش از آغاز بازى، داور محل قرار گرفتن ساعت شطرنج را تعیین میکند.

۶ـ۵ . در زمان تعیین شده براى آغاز بازى، ساعت بازیکنى که مهره سفید دارد به کار انداخته مى شود.

۶ـ۶. اگر هیچ یک از دو بازیکن در آغاز مسابقه حاضر نباشند، بازیکنى که مهره سفید دارد، تا هنگام ورود خود، کل زمان سپرى شده را از دست مى دهد، مگر آنکه مقررات مسابقه طور دیگرى تصریح کند یا داور طور دیگرى تصمیم بگیرد.

۶ـ۷. هر بازیکنى که بیش از یک ساعت بعد از آغاز پیش بینى شده بازى پشت صفحه شطرنج حاضر شود بازنده خواهد بود، مگر آنکه مقررات مسابقه طور دیگرى تصریح کند یا داور طور دیگرى تصمیم بگیرد.

۶ـ۸. (الف ) در حین بازى، هر بازیکن پس از انجام حرکت خود در صفحه شطرنج باید ساعت خودش را متوقف کند و ساعت حریف را به کار اندازد. بازیکن باید همواره اجازه متوقف کردن ساعت خود را داشته باشد.

تا بازیکن ساعت خود را متوقف نکرده باشد. حرکت او کامل به حساب نخواهد آمد، مگر آنکه حرکت انجام شده به بازى خاتمه دهد (نگاه کنید به ماده هاى ۵ـ۱و ۵ـ۲).
زمان بین انجام حرکت در صفحه و متوقف کردن ساعت خود و به کار انداختن ساعت حریف، جزء زمان مشخص شده براى بازیکن تلقى مى شود.

(ب) بازیکن باید ساعت خود را با همان دستى متوقف کند که با آن حرکت را انجام داده است. نگه داشتن انگشت روى دکمه یا ” برفراز آن ” توسط بازیکن ممنوع است.

(ج) بازیکنان باید از ساعت شطرنج به نحو صحیح استفاده کنند. کوبیدن، بلند کردن یا واژگون کردن آن ممنوع است. استفاده ناصحیح از ساعت مشمول جریمه طبق ماده ۱۳ـ۴ خواهد بود.

(د) اگر بازیکنى قادر به استفاده از ساعت نباشد، یک دستیار که مورد قبول داور باشد. مى تواند توسط بازیکن براى انجام این عمل انتخاب شود. ساعتها باید به طور عادلانه توسط داور تنظیم شوند.

۶ـ۹.پرچم موقعى سقوط کرده [ افتاده ] محسوب مى شود که داور این امر را مشاهده کرده باشد، یا یکى از دو بازیکن به درستى مدعى چنین امرى شده باشد.

۶ـ۱۰.غیر از موارد مشمول ۵ـ۱ ، یا یکى از مواد ۵ـ۲(الف)، (ب) و (ج)، اگر بازیکنى تعداد حرکتهاى مقرر را در زمان مشخص شده انجام ندهد، بازى را باخته است. اما اگر پوزیسیون طورى باشد که حریف نتواند بازیکن را هیچ گونه سلسله حرکتهاى قانونى ممکن، حتى با ناشیانه ترین حرکت هاى بازیکن، کیش مات کند، بازى مساوى است .

۶ـ۱۱. در صورت عدم هرگونه نقض آشکار، آنچه ساعت نمایش مى دهد قطعى به حساب مى آید ساعت شطرنجى که آشکارا معیوب باشد باید تعویض شود. داور به هنگام تعیین زمان هایى که باید در ساعت تعویض شده نمایش داده شود باید قضاوت عالیه اعمال کن .

۶ـ۱۲ . اگر هر دو پرچم سقوط کرده باشند و نتوان مشخص کرد که ابتدا کدام پرچم سقوط کرده است، بازى باید ادامه یابد.

۶ـ۱۳. (الف) اگر لازم شود که بازى قطع گردد، داور باید ساعت ها را متوقف کند.

(ب) بازیکن فقط براى کمک خواستن از داور مى تواند ساعت ها را متوقف کند، به عنوان مثال هنگامى که ترفیع پیاده صورت گرفته باشد و سوار مورد نیاز در دسترس نباشد.

(ج) در هر مورد داور تصمیم مىگیرد که چه هنگامى بازى از سر گرفته شود.

(د) اگر بازیکنى ساعتها را متوقف کند تا از داور کمک بخواهد داور باید معین کند که آیا بازیکن براى این کار دلیل موجهى داشته است یا نه. اگر آشکار باشد که بازیکن براى متوقف کردن ساعتها هیچ دلیل موجهى نداشته است، بازیکن باید مطابق ماده ۱۳ـ۴ جریمه شود.

۶ـ۱۴. اگر وضعیت غیر عادى پیش آید و یا لازم باشد که مهره ها به پوزیسیون قبلى برگردانده شوند، داور از قضاوت عالیه خود در تعیین زمان هایى که ساعتها باید نمایش دهند استفاده خواهد کرد. او در صورت لزوم، باید حرکت شمار ساعت را نیز تنظیم کند.

۶ـ۱۵. استفاده از پرده هاى نمایش، صفحه هاى نمایش، یا تابلوهاى نمایش که پوزیسیون موجود در صفحه شطرنج، حرکتها و تعداد حرکتهاى انجام شده را نشان مى دهند، و ساعتهایى که تعداد حرکتها را نیز نشان مى دهند، در سالن بازى مجاز است. لیکن بازیکن نمى تواند بر اساس اطلاعاتى که به این صورت نشان داده مى شود ادعایى مطرح کند.

ماده ۷: وضعیت هاى غیر عادى

۷ـ۱. (الف). اگر در حین بازى معلوم شود که پوزیسیون اولیه مهره ها ناصحیح بوده است، باید بازى لق شود و بازى جدیدى انجام گیرد.

(ب). اگر در حین بازى معلوم شود که تنها خطا این است که صفحه شطرنج بر خلاف ماده ۲ـ۱ قرار گرفته است ،بازى ادامه مىیابد اما پوزیسیون حاصل را باید به صفحه اى که درست قرار گرفته است انتقال داد.

۷ـ۲. اگر بازى با رنگهاى معکوس آغاز شده باشد باید ادامه یابد، مگر آنکه داور غیر از این حکم کند.

۷ـ۳. اگر بازیکنى یک یا چند مهره را نامرتب کند ]یا بیندازد[، باید در زمان خودش پوزیسیون صحیح را اعاده کند. در صورت لزوم، بازیکن یا حریف او باید ساعتها را متوقف کند و از داور کمک بخواهد. داور مىتواند بازیکنى را که مهره ها را نامرتب کرده است جریمه کند.

۷ـ۴. (الف). اگر در حین بازى معلوم شود که حرکتى غیر قانونى انجام شده است، باید پوزیسیون بلافصل قبل از خلاف اعاده شود. اگر پوزیسیون بلافصل قبل از خلاف را نتوان معین کرد، بازى از آخرین پوزیسیون قابل تشخیص قبل از خلاف باید ادامه یابد. ساعتها باید طبق ماده ۶ـ۱۴ تنظیم شوند. در مورد حرکت جایگزین حرکت غیر قانونى ماده ۴ـ۳ اعمال مى شود. سپس بازى باید از این پوزیسیون اعاده شده ادامه یابد.

(ب). پس از اجراى ماده ۷ـ۴ (الف)، به جریمه اولین و دومین حرکت غیر قانونى بازیکن، داور باید در هر مورد دو دقیقه زمان اضافى به حریف بدهد. به جریمه سومین حرکت غیر قانونى همان بازیکن، داور باید او را بازنده اعلام کند.

۷-۵. اگر در حین بازى معلوم شود که مهرها ازمربعهاى خود خارج شده اند، باید پوزیسیون قبل از خلاف اعاده شود. اگر نتوان پوزیسیون بلافصل قبل از خلاف را تشخیص داد، بازى باید از آخرین پوزیسیون قابل تشخیص قبل از خلاف ادامه یابد.ساعتها را باید طبق ماده ۶ـ۱۴ تنظیم شوند. سپس بازى باید از این پوزیسیون اعاده شده ادامه یابد.

ماده ۸: ثبت حرکت ها

۸ـ۱. هر بازیکن در جریان بازى موظف است حرکتهاى خودش و حرکت هاى حریفش را به طرز صحیح، نوبت به نوبت، حتى الامکان واضح و خوانا. با نمادگذارى جبرى (پیوست ه)، روى “برگه ثبتى ” که براى مسابقه مقرر شده است ثبت کند. بازیکن میتواند، در صورت تمایل قبل از ثبت حرکت حریف پاسخ دهد. بازیکن باید قبل از انجام حرکت، حرکت قبلی خود را ثبت کرده باشد. هر دو بازیکن باید پیشنهاد تساوى را در برگه ثبت منعکس کنند (پیوست هـ ـ۱۲ ).
اگر بازیکنى نتواند حرکت ها را ثبت کند، مقدارى زمان بنا به تصمیم داور باید از زمان مشخص شده او کسر شود .اگر بازیکنى قادر به استفاده از ساعت نیست، یک دستیار که مورد قبول داور باشد، مى تواند توسط بازیکن براى انجام این عمل انتخاب شود. ساعتها باید به طور عادلانه توسط داور تنظیم شوند.

۸ـ۲. برگه ثبت باید در کل بازى در معرض دید داور باشد.

۸ـ۳ .برگه ها ثبت متعلق به برگزارکنندگان مسابقه هستند.

۸ـ۴. اگر بازیکنى کمتر از پنج دقیقه در ساعت خود زمان داشته باشد، و از ۳۰ ثانیه زمان اضافى یا بیشتر که با هر حرکت اضافه مى شود برخوردار نباشد، در این صورت مجبور به اجراى مقرارت ماده ۸ـ۱ نیست. بلافاصله پس از سقوط یکى از پرچمها، بازیکن باید پیش از آنکه مهره اى را روى صفحه حرکت دهد، برگه ثبت خود را تا آخرین حرکت کامل کند.

۸-۵. (الف). اگر هیچ یک از دو بازیکن طبق ماده ۸ـ۴ موظف به ثبت حرکتها نباشد، داور یا یک دستیار باید سعى کند حضور داشته باشد و حرکتها را ثبت کند. در این حالت، بلافاصله بعد از سقوط یکى از پرچمها، داور باید ساعتها را متوقف کند. سپس هر دو بازیکن باید با استفاده از برگه ثبت داور یا حریف، برگه ثبت خود را تا آخرین حرکت کامل کنند.

(ب) اگر فقط یک بازیکن طبق ماده ۸ـ۴ موظف به ثبت حرکتها نباشد، باید به محض سقوط یکى از پرچم ها، پیش از آنکه مهره اى را روى صفحه حرکت دهد، برگه ثبت خود را تا آخرین حرکت تکمیل کند.اگر نوبت حرکت با بازیکن باشد مى تواند از برگه ثبت حریف خود استفاده کند، اما پیش از انجام حرکت آن را پس دهد.

(ج).اگر برگه ثبت کاملى موجود نباشد، دو بازیکن باید زیر نظر داور یا دستیار، بازى را در یک صفحه دیگر بازسازى کنند؛ داور یا دستیار باید ابتدا، قبل از انجام بازسازى، پوزیسیون بازى اصلى، زمان ساعتها و تعداد حرکتهاى انجام شده را، در صورت موجود بودن این اطلاعات، یاداشت کند.

۸ـ۶.اگر برگه هاى ثبت را نتوان تا آخرین حرکت کامل کرد تا معلوم شود که بازیکنى زمان مشخص شده را سپرى کرده است، نخستین حرکت بعدى که انجام شود اولین حرکت مدت زمان بعدى محسوب خواهد شد، مگر آنکه شواهدى در دست باشد که حرکتهاى بیشترى انجام شده است.

۸ـ۷. در پایان بازى هر دو بازیکن باید هر دو برگه ثبت را با درج نتیجه بازى امضا کنند. این نتیجه حتى در صورتى که اشتباه باشد، پابرجا مى ماند، مگر آنکه داور طور دیگرى تصمیم بگیرد.

ماده ۹: بازى مساوى

۹ـ۱.(الف) بازیکنى که مى خواهد پیشنهاد تساوى بدهد، باید این کار را پس از انجام حرکت در صفحه شطرنج، و قبل از متوقف کردن ساعت خود و به کار انداختن ساعت حریف، انجام بدهد. پیشنهاد تساوى در هر زمان دیگرى در حین بازى نیز اعتبار دارد، لیکن ماده ۱۲ـ۵ باید مورد نظر قرار گیرد. نمى توان پیشنهاد تساوى را به هیچ شرطى مشروط کرد.

در هر دو حالت، پیشنهاد را نمى توان پس گرفت و تا زمانى که حریف بپذیرد یا شفاهاً رد کند یا با لمس یک مهره به قصد حرکت دادن یا گرفتن آن رد کند، یا بازى به نحو دیگرى خاتممه یابد، پیشنهاد تساوى به قوت خود باقى است.

(ب) پیشنهاد تساوى را باید هر دو بازیکن با نشانه اى در برگه ثبت خود یاداشت کنند(پیوست هـ۱۲).

(ج ) ادعاى تساوى بر اساس ماده هاى ۹ـ۲، یا ۹ـ۳ یا ۱۰ـ۲ را باید پیشنهاد تساوى به حساب آورد.

۹ـ۲. با ادعاى صحیح بازیکنى که نوبت حرکت با اوست، بازى هنگامى مساوى است که پوزیسیونى یکسان، حداقل سه بار(نه لزوماً با تکرار متوالى حرکتها)

(الف)بخواهد پدیدار شود، مشروط به اینکه بازیکن ابتدا حرکت خود را در برگه ثبت بنویسد و قصد خود را براى انجام آن حرکت به داور اعلام کند، یا

(ب) پدیدار شده باشد، و علاوه بر آن نوبت حرکت با مدعى باشد.

پوزیسیونها در حالت (الف) و (ب) در صورتى یکسان محسوب مى شوند که نوبت حرکت با همان بازیکن باشد، مهره هایى همسان و همرنگ مربعهایى یکسان را اشغال کرده باشند، و حرکتهاى ممکن همه مهره هاى هر دو بازیکن همانند باشند.

اگر پیاده اى را قبلاً مىشد آن پاسان گرفت، دیگر نتوان گرفت، یا اگر حق قلعه رفتن به طور موقت یا دائم تغییر کرده باشد، پوزیسیونها یکسان به شمار نمىروند.

۹ـ۳. با ادعاى صحیح بازیکنى که نوبت حرکت با اوست، بازى هنگامى مساوى است که
(الف) بازیکن در برگه ثبت خود حرکتى را بنویسید و به داور اعلام کند که قصد انجام آن حرکت را دارد و در نتیجه آن طرفین ۵۰ حرکت اخیر رابى آنکه پیاده اى حرکت کرده و مهره اى گرفته شده باشد بازى کرده اند.

(ب) آخرین ۵۰ حرکت پیاپى توسط طرفین انجام شده باشد بى آنکه پیاده اى حرکت کرده و مهره اى گرفته شده باشد.

۹ـ۴ . اگر بازیکنى حرکت کند بى آنکه ادعاى تساوى کرده باشد، حق ادعاى تساوى طبق ماده ۹ـ۲ یا ۹ـ۳ را در آن نوبت حرکت از دست مى دهد.

۹ـ۵. اگر بازیکنى طبق ماده ۹ـ۲ یا ۹ـ۳ ادعاى تساوى کند باید بلافاصله هر دو ساعت را متوقف کند؛  و مجاز نیست ادعاى خود را پس بگیرد.

(الف) اگر ادعا صحیح تشخیص داده شود، بازى بلافاصله مساوى است.

(ب) اگر ادعا ناصحیح باشد، داور باید سه دقیقه به زمان باقیمانده حریف اضافه کند. علاوه برآن، اگر مدعى بیش از دو دقیقه در ساعت خود زمان داشته باشد، داور نصف زمان باقیمانده او را حداکثر به میزان سه دقیقه کسر میکند. اگر مدعى بیش از یک دقیقه و کمتر از دو دقیقه زمان داشته باشد، زمان باقیمانده او باید معادل یک دقیقه شود.اگر مدعى کمتر از یک دقیقه زمان داشته باشد، داور زمان او را تعدیل نخواهد کرد.
سپس بازى ادامه خواهد یافت و حرکتى که بازیکن قصد انجامش را داشته است باید انجام شود.

۹ـ۶. هنگامى که پوزیسیونى پدید آید که در آن با هرگونه سلسله حرکتهاى قانونى ممکن، حتى با ناشیانه ترین بازى، نتوان کیش و مات ایجاد کرد، بازى مساوى است؛ و بازى بلافاصله خاتمه مى یابد.

ماده ۱۰: اتمام سریع بازى

۱۰ـ۱. “اتمام سریع بازى ” عبارت است از آخرین مرحله بازى که در آن کل بقیه حرکتها باید در زمانى محدود انجام شود.

۱۰ـ۲. اگر بازیکنى که نوبت حرکت با اوست، کمتر از دو دقیقه در ساعت خود زمان داشته باشد، میتواند قبل از آنکه پرچم ساعتش سقوط کند مدعى تساوى شود. او باید ساعتها را متوقف کند و داور را بطلبد.

(الف) اگر داور بپذیرد که حریف براى بردن بازى به طریقه هاى غیرمتعارف تلاش نمىکند، یا بردن بازى به طریقه هاى متعارف غیرممکن است، در این صورت بازى را مساوى اعلام مىکند. در غیر این صورت، تصمیم گیرى را به تعویق مى اندازد یا ادعا را رد مى کند.

(ب) اگر داور تصمیم گیرى خود را به تعویق اندازد، مى توان به حریف دو دقیقه اضافى زمان تفکر داد و بازى، در صورت امکان، در حضور داور ادامه خواهد یافت. داور باید نتیجه نهایى را پس از سقوط یکى از پرچمها اعلام کند.

(ج) اگر داور ادعا را ردکند، باید دو دقیقه زمان تفکر اضافى به حریف اعطا شود.

(د) تصمیم داور براساس ماده هاى ۱۰ـ۲ (الف)، (ب)و (ج)، قطعى خواهد بود.

۱۰ـ۳. اگر هر دو پرچم سقوط کرده باشد و نتوان مسجل کرد که کدام پرچم ابتدا سقوط کرده است، بازى مساوى محسوب مى شود.

ماده ۱۱: امتیازها

۱۱ـ۱. در صورتى که قبلاً به گونه دیگرى اعلام نشده باشد، بازیکنى که بازى اش را مى برد یا به علت غیبت ] یا اخراج یا محرومیت[ حریف مى برد، یک (۱)امتیاز مىگیرد، بازیکنى که بازى اش را مى بازد یا سرمیز حاضر نمى شود]  یا اخراج یا محروم میشود[صفر(۰) امتیاز مى گیرد، و بازیکنى که بازى اش را مساوى مى کند نیم امتیاز مى گیرد.

ماده ۱۲: رفتار بازیکنان

۱۲ـ۱. بازیکنان نباید هیچ گونه عملى در پیش گیرند که موجب بى اعتبارى بازى شطرنج شود.

۱۲ـ۲. بازیکنان در حین بازى حق ندارند از هیچ گونه یادداشت، منبع اطلاعات، توصیه یا تجزیه و تحلیل روى صفحه اى دیگر استفاده کنند.

از برگه ثبت فقط براى ثبت حرکت ها، زمان ساعت ها، پیشنهاد تساوى و موضوعات مربوط به ادعا باید استفاده کرد.

۱۲ـ۳ . بازیکنانى که بازی هایشان را به اتمام رسانده اند، تماشاگر محسوب خواهند شد.

۱۲ـ۴. بازیکنان بدون کسب اجازه از داور حق ندارند”محل بازى” را ترک کنند. منظور از محل بازى عبارت است از سالن بازى، اتاقهاى استراحت، قسمت تفریح و فراغت، قسمت اختصاص داده شد براى استعمال دخانیات و جاهاى دیگرى که داور مشخص مى کند.
بازیکنى که نوبت حرکت با اوست بدون اجازه داور حق ندارد سالن بازى را ترک کند.

۱۲ـ۵. انحراف توجه حریف یا آزارندن او به هرگونه اى ممنوع است؛ این حکم شامل ادعاهاى غیر موجه و پیشنهاد هاى تساوى هم مى شود.

۱۲ـ۶. نقض هر قسمتى از ماده هاى ۱۲ـ۱ تا ۱۲ـ۵ موجب جریمه هایى مطابق ماده ۱۳ـ۴ خواهد شد.

۱۲ـ۷. جریمه امتناع مکرر بازیکن از تبعیت قوانین شطرنج، باخت بازى خواهد بود. در مورد امتیاز حریف داور تصمیم خواهد گرفت.

۱۲ـ۸. اگر هر دو بازیکن طبق ماده ۱۲ـ۷ مقصر شناخته شوند، بازى هر دو بازیکن باخته محسوب خواهد شد.

ماده ۱۳: نقش داور در قوانین شطرنج (نگاه کنید به مقدمه )

۱۳ـ۱. داور باید مراقبت کند که قوانین شطرنج دقیقاً مراعات شود.

۱۳ـ۲. داور باید در جهت مصالح عالیه مسابقات عمل کند. باید مطمئن باشد که محیط مسابقات مطلوب است و بازیکنان آشفته نمى شوند . باید بر جریان مسابقه نظارت کند.

۱۳ـ۳. داور باید بر بازیها نظارت کند، بخصوص هنگامى بازیکنان در کمبود زمان قرار مى گیرند؛ تصمیهایى را گرفته است به اجرا در آورد؛ و در موارد مقتضى جریمه هایى براى بازیکنان منظور کند.

۱۳ـ۴.داور مى تواند یک یا چند مورد از جریمه هاى زیر را اعمال کند:
(الف) اخطار،
(ب) افزایش زمان باقیمانده حریف،
(ج) کاهش زمان باقیمانده بازیکن خاطى،
(د) باخته اعلام کردن بازى،
(ه) کاهش امتیاز کسب شده بازیکن خاطى در بازى،
(و) افزایش امتیاز کسب شده حریف در بازى تا حداکثر امتیاز ممکن در آن بازى،
(ز)اخراج از کل مسابقه.

۱۳ـ۵. در صورت بروز اخلال خارجى در بازى، داور مى تواند به هر یک یا هر دو بازیکن زمان اضافى بدهد.

۱۳ـ۶. داور نباید در بازى مداخله کند، مگر در مواردى که در قوانین شطرنج مشخص شده است. او نباید تعداد حرکتهاى انجام شده را نشان دهد، مگر در اجراى ماده ۸ـ۵ که حداقل یک بازیکن از کل زمان خود استفاده کرده است. داور باید از آگاه کردن بازیکن به این که حریفش حرکتى را کامل انجام کرده است خوددارى کند.

۱۳ـ۷. تماشاگران و بازیکنان بازی هاى دیگر نباید درباره بازى گفتگو یا به نحوى از انحنا در بازى مداخله کنند. در صورت لزوم ، داور مى تواند خاطیان را از محل بازى اخراج کند. 

ماده ۱۴: فیده (FIDE)

۱۴ـ۱. فدراسیونهاى عضو مى توانند از فیده تقاضا کنند که درباره مسائل مربوط به قوانین شطرنج تصمیم رسمى خود را اعلام کند.

پیوست ها در قوانین شطرنج :

الف . بازی هاى ناتمام

الف.۱.(الف) اگر بازى در پایان زمان مقرر به اتمام نرسد، داور باید از بازیکنى که نوبت حرکت اوست بخواهد که آن حرکت ثبت کند. بازیکن باید حرکت خود را با نمادهاى واضح در برگه ثبت خود بنویسد، برگه ثبت خودش و برگه ثبت حریفش را در پاکتى بگذارد، پاکت را ببندد و سپس ساعت خود را متوقف کند بىآنکه ساعت حریف را به کار اندازد. بازیکن تا وقتى که ساعتها را متوقف نکرده است حق دارد حرکت ثبتى خود را عوض کند. اگر پس از اعلام داور در مورد ثبت حرکت، بازیکن در صفحه شطرنج حرکتى انجام دهد باید همان حرکت را به عنوان حرکت ثبتى در برگه ثبت خود بنویسد.

(ب). در مورد بازیکنى که نوبت اوست و قبل از اتمام جلسه، بازى را ثبت میکند، فرض بر این است که او در زمان رسمى پایان جلسه بازى حرکت خود را ثبت کرده است و زمان باقیمانده او باید ثبت شود.

الف۲. موارد زیر باید روى پاکت ثبتى مشخص شود:
(الف) اسامى بازیکنان،
(ب) پوزیسیون بلافصل قبل از حرکت ثبتى،
(ج) زمان مصرف شده هر بازیکن،
(د) نام بازیکنى که حرکت را ثبت کرده است،
(ه) شماره حرکت ثبتى،
)و) پیشنهاد تساوى، اگر پیشنهاد جارى و برقرار باشد،
(ز) تاریخ ،زمان و محل از سرگیرى بازى .

الف ۳. داور باید صحت و سقم اطلاعات روى پاکت را معلوم کند و مسئول نگهدارى امن آن محسوب مى شود.

الف ۴. اگر بازیکنی بعد از آنکه حریفش حرکت خود را ثبت کرد پیشنهاد تساوى بدهد، این پیشنهاد تا وقتى که حریف طبق ماده ۹ـ۱ بپذیرد یا رد کند اعتبار دارد.

الف ۵. قبل از اینکه بازى سرگرفته شود، پوزیسیون بلافصل قبل از حرکت ثبتى باید بر صفحه چیده شود، و زمان مصرف شده هر بازیکن در هنگام ناتمام ماندن بازى نیزباید در ساعت شطرنج مشخص شود.

الف ۶. اگر قبل ازآغاز مجدد بازى به تساوى توافق شود، یا اگریکى از بازیکنان به داور اطلاع دهد که واگذار مى کند، بازى خاتمه یافته تلقى مى شود.
الف ۷. پاکت فقط موقعى باید گشوده شود که بازیکنى که باید به حرکت ثبتى جواب دهد حضور یافته باشد.
الف۸. غیر از موارد مذکور در ماده ۶ـ۹ و ۹ـ۶ ، بازى را بازیکنى باخته است که نوشتن حرکت ثبتى اش
(الف) غیر واضح باشد، یا
(ب) به گونه اى ثبت شده باشد که معناى حقیقى آن را نتوان تعیین کرد، یا
(ج) غیر قانونى باشد.

الف ۹. اگر در زمان توافق شده براى سرگیرى

(الف) بازیکنى که باید به حرکت ثبتى اش جواب دهد حضور یافته باشد، در این صورت پاکت گشوده مى شود، حرکت ثبتى در صفحه انجام مى گیرد و ساعت بازیکن به کار انداخته مى شود.

(ب) بازیکنى که باید به حرکت ثبتى اش جواب دهد حضور نیافته باشد، در این صورت باید ساعتش را به کار انداخت. او به محض ورود خود مى تواند ساعت خود را متوقف کند و داور را فرا بخواند سپس پاکت گشوده مى شود و حرکت ثبتى در صفحه انجام مى گیرد. آنگاه، ساعت بازیکن دوباره به کار انداخته مى شود.

(ج ) بازیکن که حرکت را ثبت کرده است حضور نیافته باشد، حریفش حق دارد به جاى اینکه به صورت متعارف جواب دهد پاسخ خود را در برگه ثبت بنویسید، برگه ثبت خود را در پاکت جدیدى بگذارد و در پاکت را ببندد، ساعت خود را متوقف کند و ساعت بازیکن غایب را به کار اندازد. در این صورت ، پاکت را باید براى نگهدارى امن به داور داد و در هنگام ورود بازیکن غایب باز کرد.

الف۱۰ . بازیکن اگر براى از سرگیرى بازى ناتمام، با بیش از یک ساعت تاخیر سرمیز حاضر شود، بازى را باخته است ( مگر آنکه مقررات مسابقه یا داور طور دیگرى حکم کند) اما اگر بازیکنى که حرکت ثبتى اش را نوشته است تاخیر داشته باشد، نتیجه بازى غیر از این است، اگر

(الف) حرکت ثبتى کیش و مات باشد و بازیکن غایب بازى را به این دلیل برده باشد، یا
(ب) حرکت ثبتى پات باشد، یا پوزیسیون مطابق توضیحات ماده ۹ـ۶ در صفحه ایجاد شده باشد، و بازیکن غایب به این دلیل بازى را مساوى کرده باشد، یا
(ج)بازیکن حاضر بازى را طبق ماده ۶ـ۱۰ باخته باشد.

الف ۱۱.( الف) اگرپاکت حاوى حرکت ثبتى مفقود شود ، بازى باید از پوزیسیون هنگام تعویق بازى و با زمانهاى ثبت شده در آن هنگام ادامه یابد. اگر زمان مصرف شده هر یک از دو بازیکن را نتوان بازشناسى کرد، داور باید ساعتها را تنظیم کند. بازیکنى که حرکت را ثبت کرده است ، حرکتى را که خودش مى گوید ثبت کرده است در صفحه بازى مى کند.

(ب) اگر نتوان پوزیسیون را بازشناسى کرد ، بازى لغو مى شود و بازى جدیدى باید انجام گیرد.

الف ۱۲. اگر موقع از سرگیرى بازى ، یکى از دو بازیکن قبل از انجام اولین حرکت خود اعلام کند که زمان مصرف شده ساعت هر یک از طرفین ناصحیح نمایش داده شده است ، اشتباه را باید رفع کرد. اگر اشتباه در این موقع مشخص نشود، بازى بدون اعمال تصحیح ادامه مى یابد ، مگر آنکه داور احساس کند که عواقب امر وخیم خواهد بود.

الف۱۳. مدت هر جلسه از سرگیرى باید با زمان سنج داور کنترل شود. زمان آغاز و زمان پایان باید پیشاپیش اعلام شود. 

ب . بازى سریع

ب ۱ .” بازى سریع ” بازى شطرنجى است که در آن کلیه حرکتها باید در زمان مشخص شده اى بین ۱۵ تا ۶۰ دقیقه براى هر بازیکن انجام شود.
ب ۲. بازى باید تابع قوانین شطرنج فیده باشد، مگر در موارد مشمول قوانین بازى سریع زیر.
ب ۳. بازیکنان موظف به ثبت حرکتها نیستند.
ب ۴. به محض اینکه هر یک از دو بازیکن سه حرکت را کامل کرده باشد، هیچ ادعایى درباره چیدمان شطرنج و چیدن ناصحیح مهره ها ، جهت غلط صفحه یا تنظیم ساعت نمى توان مطرح کرد. در صورت جابه جا چیدن شاه و وزیر ، قلعه رفتن با این شاه مجاز نیست .
ب ۵.(الف) داور فقط در صورتى که یک یا هر دو بازیکن تقاضا کنند، طبق ماده ۴ ( لمس مهره ) حکم خواهد داد.
(ب) بازیکن به محض لمس یک مهره طبق ماده ۴ـ۳ حق ادعا بر اساس مواد ۷ـ۲، ۷ـ۳، و ۷ـ۵ ( وضعیتهاى غیر عادى و حرکتهاى غیر قانونى ) را از دست مى دهد.
ب ۶.پرچم موقعى سقوط کرده به شمار مى آید که بازیکنى به درستى اعلام کرده باشد .داور باید از هر گونه اشاره اى در مورد سقوط پرچم خودارى کند.
ب ۷. براى ادعاى برد بر اساس اتمام زمان حریف، مدعى باید هر دو ساعت را متوقف کند و به داور اطلاع دهد. براى آنکه ادعاى مد عى صحیح باشد، بعد از توقف ساعتها باید پرچم مدعى سقوط نکرده باشد و پرچم حریفش سقوط کرده باشد.
ب ۸. اگر هر دو پرچم سقوط کرده باشند، بازى مساوى است. 

( ج ) . بلیتس

ج ۱ ” بازى بلیتس ” بازى شطرنجى است که در آن کلیه حرکت ها باید در زمان مشخص شده اى کمتر از ۱۵ دقیقه براى هر بازیکن انجام شود.
ج ۲ . بازى باید تابع قوانین بازى سریع، مذکور در پیوست ب، باشد. مگر در موارد مشمول قوانین بلیتس زیر.
ج ۳. حرکت غیر قانونى موقعى کامل مى شود که ساعت حریف به کار افتاده باشد. اما حریف حق دارد که قبل از انجام حرکت خودش ادعاى برد کند. اگر حریف نتواند با هر گونه سلسله حرکتهاى قانونى و با ناشیانه ترین حرکتهاى بازیکن او را مات کند، در این صورت حق دارد پیش از انجام حرکت خودش، ادعاى تساوى کند. به محض آنکه حریف حرکت خودش را انجام دهد، حرکت غیر قانونى را نمى توان تصحیح کرد.
ج ۴. ماده ۱۰ـ۲. حاکم نیست. 

د . اتمام سریع بازى در غیاب داور در محل مسابقه

د ۱. در مواردى که بازى طبق ماده ۱۰ انجام مى شود، بازیکن مى تواند هنگامى که کمتر از دو دقیقه زمان دارد، و قبل از سقوط پرچم ساعت خود، ادعاى تساوى کند؛ و بازى خاتمه مى یابد. ادعاى او مى تواند بر این مبنا باشد که
(الف) حریفش نمى تواند به طریقه هاى متعارف بازى را ببرد، یا
(ب) حریفش تلاش نمى کند به طریقه ها ى متعارف بازى را ببرد.
در (الف) بازیکن باید پوزیسیون نهایى را بنویسید و حریفش آن را تایید کند.
در (ب) بازیکن باید پوزیسیون نهایى را بنویسد و برگه ثبتى تا آخرین حرکت که باید قبل از توقف بازى تکمیل شود، تسلیم کند. حریف باید هم برگه ثبت خود و هم پوزیسیون نهایى را تایید کند.
ادعا را باید به داور ارجاع داد که تصمیمش تصمیم نهایى خواهد بود. 

ه.نماد گذارى جبرى

فیده (FIDE) براى مسابقات و رویارویی هاى خود فقط یک سیستم نمادگذارى موسوم به نماد گذارى جبرى را به رسمیت مى شناسد و استفاده از این نمادگذارى یکنواخت شطرنجى را براى کتابها ، نشریه ها و کلیه نوشته هاى شطرنجى نیز توصیه مىکند. از برگه هاى ثبتى که در آنها نمادگذارى غیر جبرى به کار رفته است، نمى توان به عنوان مدرک در مواردى که عرفاً برگه ثبت بازیکن به این منظور به کار می رود استفاده کرد. داور اگر مشاهده کند که بازیکنى از یک سیستم نمادگذارى غیر جبرى استفاده مىکند، باید به بازیکن در مورد این الزام اخطار دهد.

قانون زمان در شطرنج

قانون زمان در شطرنج قوانینی هستند که برای محدودیت زمانی هر بازیکن در طول بازی اعمال می‌شوند، به منظور جلوگیری از طولانی شدن نامناسب بازی و تسهیل روند مسابقه است. این قوانین برای جلوگیری از طولانی شدن نامناسب بازی ها و دادن رقابت و روند به بازی‌های شطرنج اهمیت می‌دهد. در مسابقات رسمی شطرنج، قوانین زمان توسط فدراسیون بین‌المللی شطرنج (FIDE) تعیین می‌شوند. در زیر، قوانین زمان معمول در بازی‌های استاندارد را برایتان شرح خواهم داد:

۱. زمان اصلی (Main Time):

– هر بازیکن در ابتدای بازی یک مقدار زمان اصلی برای بازی کردن دارد. به طور معمول، این زمان بر حسب دقیقه تعیین می‌شود (مثلاً ۶۰ دقیقه برای هر بازیکن).
– با هر حرکتی که بازیکن انجام می‌دهد، مقدار زمان اصلی او کاهش می‌یابد.

۲. زمان اضافی (Increment):

– علاوه بر زمان اصلی، می‌توان زمان اضافی را نیز برای بازی معرفی کرد.
– زمان اضافی به این معناست که برای هر حرکتی که بازیکن انجام می‌دهد، یک مقدار مشخص ثابت به زمان او اضافه می‌شود.
– این اضافه‌ کردن زمان به بازیکن به او کمک می‌کند تا در دستیابی به حرکت‌های موثرتر و از دست دادن به تأخیر فکری پیش بینی شده در هر حرکت کمک می‌کند.

۳. زمان کلی (Total Time):

– زمان کلی هر بازیکن شامل مجموع زمان اصلی و زمان اضافی برای او در حین بازی است.
– متعادل نگه داشتن زمان کلی برای اجبار، انجام حرکت‌های سریع تر و جلوگیری از مصرف تمام زمان توسط بازیکنان است.

۴. خاتمه زمانی (Time Control):

– قانون زمان می‌تواند بر اساس نوع استراتژی بازی تعیین شده و زمان کنترل مشخص‌کننده بازی را تعیین کند.
– به عنوان مثال، “۴۰ حرکت در ۹۰ دقیقه با ۳۰ دقیقه اضافی” به این معناست که هر بازیکن در ابتدای بازی ۹۰ دقیقه برای انجام ۴۰ حرکت دارد و برای هر حرکت، ۳۰ ثانیه به زمان او اضافه می‌شود.

به طور کلی، قوانین زمان در شطرنج می‌توانند متنوع و متفاوت باشند و در مسابقات مختلف ممکن است مقدار زمان و نوع زمان کنترل متفاوتی داشته باشند. این قوانین با هدف تعادل زمانی و ارائه چالش‌های استراتژیک به بازیکنان طراحی شده‌اند.

همچنین قانون زمان در شطرنج به عنوان یک عنصر مهم در مسابقات شطرنج استفاده می‌شود. قوانین زمان می‌توانند متفاوت باشند، اما بیشترین استفاده در مسابقات بین‌المللی با استفاده از قوانین FIDE صورت می‌گیرد. قوانین زمان در شطرنج به شرح ذیل می باشد :

۱. ساعت شطرنج:

– ساعت شطرنج یک ساعت خاص است که برای محدود کردن زمان بازی استفاده می‌شود. در مسابقات رسمی، از ساعت شطرنج با دو تایمر استفاده می‌شود، که به طور معمول به عنوان ساعت سمت سفید و ساعت سمت سیاه شناخته می‌شوند.

۲. زمان هر بازیکن:

– زمان هر بازیکن توسط ساعت شطرنج شمارش می‌شود.
– معمولاً هر بازیکن به طور مساوی برابر با مدت زمانی مشخصی برای انجام تمام حرکات خود در بازی (مثلاً ۹۰ دقیقه) تخصیص داده می‌شود.

۳. نحوه شمارش زمان:

– در سیستم معمول، هر بازیکن برای هر حرکتی که انجام می‌دهد، مقداری زمان به استفاده می‌رساند. مثلاً چند ثانیه به زمان مجموع بازیکن اضافه می‌شود.
– در مدل‌های دیگر، برای هر حرکت مشخص یک تعداد ثابت زمان تخصیص داده می‌شود.

۴. نوبت‌بندی:

– در برخی سیستم‌ها، بازیکنان می توانند در طول بازی وقتی که صداقت می کنند منبع زمانی را بدست آورند. نوبت‌بندی یا “صداقت ساعت” مجموع زمان اختصاص داده شده به بازیکن را تمدید می‌کند.

۵. حد زمانی:

– در سیستم‌های مختلف، یک حد زمانی برای هر بازیکن وجود دارد تا بازی در زمان معقولی جریان داشته باشد.
– معمولاً این حد زمانی به صورتی تعیین می‌شود که هر بازیکن باید تعداد حرکات را در یک زمان محدود (مثلاً ۴۰ حرکت در ۹۰ دقیقه) انجام دهد.

قوانین زمان در شطرنج زمانی که در مسابقات رسمی استفاده می‌شود به طور معمول پیچیدگی‌های بیشتری دارد.

شرح سیستم جبرى

ه۱. هر مهره با حرف اول و بزرگ نام آن نمایانده مى شود.مثال :
K=شاه [king]،Q=وزیر[queen]،R=رخ[rook]،B=فیل[bishop]،N=اسب[knight]، در مورد اسب ، براى سهولت ، N به کار مى رود .)
ه ۲.براى حرف اول نام آن مهره ، هر بازیکن مجاز است حرف اول نامى را که در سرزمینش رواج دارد به کاز ببرد.مثال :F=فو( در فرانسوى به جاى فیل)، L=لوپر ( در هلندى به جاى فیل ) در مطبوعات ، استفاده از تصویر مهره ها توصیه مى شود.
ه۳.پیاده ها با حرف اولشان نمایانده نمى شوند، بلکه با عدم وجود چنین حرفى مشخص مىشوند.مثال :e4،d4،a5
ه ۴.هشت ستون ( از چپ به راست براى سفید و از راست به چپ براى سیاه ) با حروف کوچک و به ترتیب با a b c d e f g h نمایانده مى شوند.
ه۵. هشت عرض ( از پایین به بالا براى سفید و از بالا به پایین براى سیاه ) به ترتیب با اعداد
،۸ ،۷، ۶ ،۵،۴،۳،۲،۱، شماره گذارى مى شوند. در نتیجه، در پوزیسیون اولیه، سواره و پیاده هاى سفید در عرضهاى اول و دوم ، و سوارها و پیاده هاى سیاه در عرضهاى هشتم و هفتم قرار دارند.
ه۶. در نتیجه قواعد قبلى، هرکدام از شصت و چهار مربع همواره فقط با مجموع یک حرف و یک عدد نمایانده مى شود.
ه ۷. هرحرکت مهر ه ها با (الف) حرف اول نام مهره مورد نظر و (ب) مربع ورود نمایانده مى شود. هیچ خط پیوند (خط تیره ) بین (الف) و (ب) وجود ندارد. مثال :Be5،Nf3،Rd1. در مورد پیاده ها فقط مربع ورود نمایانده مى شود. مثال : e5.d4
ه۸. وقتى مهر ه اى عمل گرفتن را انجام مى دهد، یک × بین (الف) حرف اول نام مهره مورد نظر و (ب) مربع ورود گنجانده مى شود. مثال e5×B،f3×N

وقتى پیاده اى عمل گرفتن را انجام مى دهد، ستون خروج ، سپس یک ×و بعد یک مربع ورود باید نمایانده شود .مثال : d×e5 ،f3×g ، a×b5. در مورد گرفتن آنپاسان، مربع ورود آن مربعى است که پیاده گیرنده نهایتا در آن مستقر مىشود و e.p. به ثبت این حرکت اضافه مىشود. 

مثال : d6 e.p.×. e
ه۹. وقتى دو مهره همسان بتوانند به مربع واحدى حرکت کنند، مهره اى که حرکت کرده است به صورت زیر نمایانده مىشود :
(۱) اگر هر دو مهره در یک عرض باشند: با (الف) حرف اول نام مهره، (ب) ستون مربع خروج، و (ج) مربع ورود.
(۲) اگر هر دو مهره در یک ستون باشند : با (الف) حرف اول نام مهره، (ب) عرض مربع
خروج، و (ج) مربع ورود.
(۳) اگر مهره ها در عرض ها و ستون هاى متفاوتى باشند، روش (۱) ارجح است. در مورد گرفتن، یک × باید بین (ب) و(ج) گنجانده شود. 

مثال ها :
)۱( دو اسب، در مربعهاى g1وe1 وجود دارد، یکى از آنها به مربع f3 حرکت مى کند : بسته به مورد ،Ngf3 یاNef3.
)۲( دو اسب در مربعهاى g5 و g1 وجود دارد و یکى از آنها به مربع f3 حرکت مى کند : بسته به مورد، N5F3 یا N1f3 .
)۳( دو اسب در مربعهاى h2 وd4 وجود دارد و یکى از آنها به مربع f3 حرکت میکند : بسته به مورد ، Nhf3 یا Ndf3.
اگر در خانه f3 گرفتن اتفاق افتد، مثال هاى قبلى تغییر میکنند و یک × گنجانده میشود : (۱) یا f3×Ng یا f3×Ne ، (۲) یا f3×N5 یاf3×N1 ، (۳) یا f3×Nh یا f3×Nd ، بسته به مورد.
ه۱۰.اگر دو پیاده بتوانند یک سوار یا پیاده حریف را بگیرند، پیاده اى که حرکت کرده است با (الف) حرف ستون خروج ، (ب) یک × ، (ج) مربع ورود نمایانده میشود. مثال : اگر پیاده اى سفید در مربعهاى c4 و e4 باشند و یک پیاده یا سوار سیاه در مربع d5 باشند، نماد گذارى حرکت سفید، بسته به مورد، d5×c یا d5×e خواهد بود.
ه۱۱. در مورد ترفیع پیاده، حرکت انجام شده پیاده نمایانده مى شود و سپس بلافاصله حرف اول مهره جدید مىآید. مثال : g1R,b1B, f8N, d8Q
ه۱۲. پیشنهاد تساوى باید با علامت (=) مشخص شود. 

اختصارات ضرورى

o-o قلعه رفتن با رخ h1 یا رخ h8 (قلعه رفتن در جناح شاه)

o-o-o قلعه رفتن با رخ a1 یا رخ a8 (قلعه رفتن در جناح وزیر)

× مى گیرد

]+ کیش

# مات

e.p ” آنپاسان ” میگیرد

و. مقررات بازى نابینایان و معلولان بینایى

و۱. مدیران مسابقات باید اختیار داشته باشند که مقررات زیر را با شرایط محل تطبیق دهند. در مسابقات شطرنج میان بازیکنان بینا و بازیکنان معلول بینایى ( قانوناً نابینا) هر یک از طرفین مى توانند استفاده از دو صفحه را تقاضا کند، به این صورت که بازیکن بینا از صفحه متعارف و بازیکن معلول از صفحه مخصوص استفاده کند. صفحه مخصوص باید شرایط زیر را داشته باشد:

الف. حداقل ۲۰×۲۰ سانتى متر
ب. خانه هاى سیاه اندکى برآمده
ج. یک سوراخ حایل در هر خانه
د. هر مهره داراى میخى در قسمت زیرین که در سوراخ حایل فرو مى رود
ه. مهره ها از نوع استنتن، و مهره هاى سیاه با علامت مخصوص
و۲. قواعد زیر بر بازى حاکم است:

۱.  حرکت ها باید به طور واضح اعلام و توسط حریف تکرار و در صفحه او اجرا شوند. براى وضوح هر چه بیشتر در اعلام حرکت، استفاده از نام هاى زیر به جاى حروف متناظر آنها پیشنهاد مى شود که نمادگذارى جبرى آنها عبارت است از:

A-آنا Bـ بلا Cـ سزار Dـ داوید Eـ اوا Fـ فلیکس
Gـ گوستاو Hـ هکتور

عرضها از طرف سفید به طرف سیاه با عددهاى آلمانى:
۱ـ آینس ۲ـ تسواى ۳ـدراى ۴ـ فیر ۵ـ فونف ۶ـزکس
۷ـزیبن ۸ـآخت

قلعه رفتن با (( لانگه رودشاده ))( لفظ آلمانى براى قلعه بزرگ ) و (( کورتسه رودشاده)) ( لفظ آلمانى براى قلعه کوچک) اعلام مى شود.

نام مهره ها عبارت است از کونیگ (شاه )، دامه ( وزیر)، تورم (رخ )، لویفر(فیل)، اشپرینگر(اسب) ، باوئر(پیاده).

۲. در صفحه بازیکن معلول بینایى ، مهره هنگامى ((لمس شده)) تلقى مى شود که از سوراخ حایل بیرون آورده شده باشد.
۳. حرکت را هنگامى باید (( انجام شده)) تلقى کرد که

(الف) در صورت گرفتن، مهره گرفته شده ، از صفحه بازیکنى که نوبت اوست برداشته شده باشد؛
(ب) مهرهاى در یک سوراخ حایل دیگر قرار گرفته باشد؛
(ج) حرکت اعلام شده باشد.
فقط در این هنگام ساعت حریف را باید به کار انداخت . 

در بندهاى ۲و۳ ، در مورد بازیکن بینا مقررات متعارف اعتبار دارد.

۴. استفاده از ساعت شطرنج مخصوص معلولان بینایى مجاز است. این ساعت باید ویژگیهاى زیر را داشته باشد:

(الف) صفحه اى با عقربه هاى محکم، که در آن هر پنج دقیقه با یک نقطه و هر پانزده دقیقه با دو نقطه برآمده مشخص شده باشد.
(ب) پرچمى که بتوان به سادگى آن را لمس کرد. باید مراقب بود که پرچم طورى قرار گیرد که بازیکن بتواند عقربه دقیقه شمار را در پنج دقیقه آخر یک ساعت کامل لمس کند.

۵. بازیکن معلول بینایى باید حرکت ها را به صورت بریل، یا به خط معمولى ،ثبت کند یا آنها را روى نوار ضبط کند.
۶. هر گونه لغزش کلامى در اعلام حرکت را باید بلافاصله و قبل از به کار افتادن ساعت حریف، تصحیح کرد.
۷. اگر در حین بازى، پوزیسیون هاى متفاوتى در دو صفحه پدید آید، باید به کمک شخص کنترل کننده و با مراجعه به ثبت حرکات هر دو بازیکن، پوزیسیون ها را تصحیح کرد. اگر ثبت هر دو بازیکن مطابقت داشته باشد، بازیکنى که حرکت را درست ثبت کرده اما غلط انجام داده است باید پوزیسیون خود را تصحیح کند تا با حرکت مشخص شده در برگه ثبت حرکات مطابقت یابد.
۸. اگر پوزیسیون هاى متفاوتى در دو صفحه پدید آید و برگه هاى ثبت نیز فرق داشته باشند، بازى را باید حرکت به حرکت عقب کشید تا به جایى رسید که دو برگه ثبت مطابقت دارند، و شخص کنترل کننده باید ساعت ها را نیز مطابق آن مجدداً تنظیم کند.

۹. بازیکن معلول بینایى حق دارد از دستیارى استفاده کند که هریک یا همه وظایف زیر به عهده او باشد:

(الف) اجراى حرکت هر یک از دو بازیکن بر صفحه حریف
(ب) اعلام حرکت هاى هر دو بازیکن
(ج) ثبت حرکت هاى بازیکن معلول بینایى و به کار انداختن ساعت حریف او ( با توجه به بند ۳ (ج))
(د) آگاه کردن بازیکن معلول بینایى از تعداد حرکات کامل شده و زمان مصرف شده هر دو بازیکن، فقط در صورتى که خود بازیکن تقاضا کند.
(ه). طرح ادعا در مورد نتیجه بازى در مواقعى که حد زمان سپرى شده باشد و مطلع کردن شخص کنترل کننده به هنگامى که بازیکن بینا یکى ازمهره هاى خود را لمس کرده باشد.
(و) اجراى تشریفات ضرورى در صورتى که بازى ناتمام بماند.

اگر بازیکن معلول بینایى از دستیار استفاده نکند، بازیکن بینا در صورت تمایل مى تواند از دستیارى استفاده کند که وظایف مذکور در بندهاى ۹ (الف) و ۹ (ب) را انجام دهد.

برگرفته از : www.takbook.com

تمامی مطالب فوق متعلق به باشگاه شطرنج ایران می باشد. کپی مطالب با حفظ منبع بلا مانع می باشد.

خانه و مدرسه تخصصی شطرنج در مشهد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا