آموزش انواع شروع بازی شطرنج و بهترین گشایش ها و گسترش مهره در اول بازی

یکی از سوالات رایج و مهم برای شطرنجبازان ( چه کودکان و چه بزرگسالان)، نحوه شروع بازی شطرنج می باشد. انواع مختلفی از شروع بازی شطرنج وجود دارد که متناسب با استراتژی انتخاب می شود و در کل بازی بسیار تاثیرگذار است. اینکه بازیکنان چگونه و با چه حرکتی بازی شطرنج را آغاز کنند می تواند یکی از مهمترین و کلیدی ترین سوال برای هر شطرنج بازی  در هر سطحی باشد. با توجه به اهمیت این مبحث آموزشی شطرنج که در کلاس های شطرنج بسیار سوال می شود، تیم آموزش باشگاه شطرنج ایران (مدرسه تخصصی شطرنج) در این مطلب قصد دارد شما را با آموزش شطرنج به زبان ساده و حرفه ای در خصوص شروع بازی شطرنج آشنا سازد.

همچنین می توانید برای آموزش شطرنج حرفه ای از آموزش مجازی شطرنج (ترم اول رایگان) شروع و آموزش ترم های بعدی شطرنج را به همین ترتیب دنبال کنید تا در کمترین زمان به یک شطرنج باز حرفه ای تبدیل شوید.

انواع شروع بازی شطرنج و گشایش ها بر اساس حرکت اول سفید در شطرنج
از آنجایی که حرکت اول در شطرنج با بازیکن سفید می باشد و معمولا بازیکن سیاه بر اساس حرکت بازیکن سفید حرکت خود را انجام می دهد، انواع شروع بازی و گشایش در شطرنج را بر اساس حرکت اول سفید به انواع مختلف تقسیم می شود.:

نکته:برای حرکت اول هر کدام از 8 سرباز ردیف دوم می توانند یک خانه یا دو خانه به جلو بروند که می شود 16 حرکت، یا اینکه اسب حرکت کند که هر اسب هم برای حرکت اول خود 2 انتخاب دارد که می شود 4 حرکت. پس در مجموع 20 حرکت برای حرکت اول مهره سفید وجود دارد.که از هر کدام از این شروع بازی ها گاها شروع بازی ها، یا حمله ها و دفاع های مختلفی تولید می شود که در ادامه به شرح آنها خواهیم پرداخت. این 20 بازی را به ترتیب محبوبیت و رایج بودن برای شما مرتب می کنیم و محاسن و طرح ها ی هر کدام را در ضمن آن توضیح و شرح می دهیم.

1. e4
اولین ، بهترین و معروف ترین شروع بازی دنیا
شروع با سرباز جلوی شاه (King's Pawn Openings)

1. e4 شروع بازی و گشایش شطرنج

این حرکت سفید شروع بازی قاطعانه ای است که بسیار محکم است. با این حرکت سفید مرکز اصلی را هدف قرار داده و ضمن تسخیر یکی از خانه های مرکزی اصلی خانه های d5 و f5 را کنترل می کند. همچنین سفید با حرکت 1.e4 راه وزیر و فیل سفید رو را هم زمان باز می کند. می توان گفت این حرکت بهترین حرکت سفید در اول بازی است (البته این حرف نسبی است). این شروع بازی معروف ترین شروع بازی است و در سطوح مختلف شطرنج بازی می شود و محبوبیت فراوان دارد. این شروع بازی محبوب ترین شروع بازی قهرمان جهان بابی فیشر بوده است و او درباره این شروع بازی گفته ایست "این شروع بازی بهترین شروع بازی است و امتحان خود را پس داده است"

مزیت های 1. e4 شروع بازی و گشایش شطرنج

شروع بازی شطرنج با 1.e4 به طور سنتی تیز تر و تهاجمی تر از شروع بازی با 1.d4 می باشد. البته این برداشت یک صحبت کلی افراط گرایانه است چرا که پس از این حرکت سیاه انتخاب های زیاد و پیچیده ای دارد که بیشترین شاخه های شروع بازی و دفاع را نیز شامل می شود و در خیلی از آنها هر دو بازیکن موقعیت های بسیاری برای برد خواهند داشت.

شروع بازی هایی که سیاه در جواب 1.e4 سفید 1.e5 را بازی می کند به گشایش های باز معروف هستند. و اگر سیاه در جواب 1.e4 سفید حرکتی غیر از 1.e5 بازی کند آن شروع بازی در زمره گشایش های نیمه باز قرار می گیرد. ما بقی شروع بازی ها که سفید حرکت اول را با غیر از e4 شروع می کند همگی گشایش های بسته می باشند.

در واقع سفید به صورت ساده تصمیم دارد با 1.e4 در حرکت بعدی خود d4 بازی کند و مرکز اصلی را به طور کامل بدست آورده و کنترل کند.

1.e4 e6 و 2.d4 شروع بازی و گشایش شطرنج

طرح های سیاه برای پاسخ به 1.d4 :

  • سیاه نیز با مستقر کردن یک پیاده در e5 و مرکز سهمی از مرکز ببرد و در امنیت مرکز اصلی با سفید شریک شود.
  • سیاه نیز با مستقر کردن یک پیاده در d5 و مرکز سهمی از مرکز ببرد و در امنیت مرکز اصلی با سفید شریک شود.
  • سریعا به پیاده سفید حمله کند.
  • مرکز را بدست سفید بسپارد و با پیاده e4 کاری نداشته باشد ولی سفید را از به دست آوردن کلاسیک مرکز اصلی صفحه شطرنج با حرکات e4 و d4 محروم کند.
  • حرکات سفید را نادیده بگیرد و اجازه بدهد سفید مرکز را به طور کلاسیک در اختیار بگیرد و بعدا یک به فکر یک چاره برای آن باشد.

تمامی گشایش ها و شروع بازی های معروف با حرکت 1.d4 به شرح زیر می باشد که به طور مختصر هرکدام را توضیح می دهیم و اگر اطلاعات جامع تر و کامل تر را نسبت به این گشایش ها در مقاله های جداگانه در اختیار شما قرار می گیرد.
گشایش ها و شروع بازی های باز با شروع 1. e4 e5 :

  • شروع بازی و گشایش ایتالیایی
    • شاخه اصلی یا ایتالیایی باز
    • ایتالیایی بسته
    • ژیکو پیانو Giuoco Piano
    • گامبی ایونز Evans Gambit گامبی ایوانس پذیرفته شده و پذیرفته نشده
    • دفاع دو اسب Two Knights Defence
    • دفاع مجارستانی Hungarian Defence
  • شروع بازی اسپانیایی یا روی لوپز Ruy Lopez
  • شروع بازی چهار اسب Four Knights Game
  • گامبی شاه King's Gambit
  • شروع بازی فیل Bishop's Opening
  • شروع بازی اسکاتلندی Scotch Game
  • شروع بازی سه اسب Three Knights Game
  • گشایش پونزیانی Ponziani Opening
  • شروع بازی وینی Vienna Game
  • شروع بازی مرکزی Center Game
  • شروع بازی شاخه لئوناردیس Leonardis Variation
  • حمله وزیر متعصب Wayward Queen Attack

1. d4
دومین شروع بازی رایج دنیا
شروع با سرباز جلوی وزیر (Queen's Pawn Openings)

1. Nf3
سومین شروع بازی رایج دنیا
گشایش و شروع بازی زاکرتورت (Zukertort Opening)

1. c4
چهارمین شروع بازی رایج دنیا
گشایش و شروع بازی انگلیسی (English Opening)

1. g3
پنجمین شروع بازی رایج دنیا
شروع بازی مجارستانی (Hungarian Opening)

1. b3
ششمین شروع بازی رایج دنیا
گشایش لارسن یا شروع بازی فیل فیانکتو سمت وزیر (Larsen Attack or Queen's Fianchetto Opening)

1. f4
هفتمین شروع بازی رایج دنیا
شروع بازی برد یا حمله هلندی (Bird's Opening or Dutch Attack)

1. Nc3
هشتمین شروع بازی رایج دنیا
شروع بازی دانست یا گشایش ون گیت (Dunst Opening or Van Geet Opening)

1. b4
نهمین شروع بازی رایج دنیا
شروع بازی لهستانی یا گشایش سوکولسکی (Polish Opening or Sokolsky Opening)

1. e3
دهمین شروع بازی رایج دنیا
گشایش فنت کرایس (Van't Kruijs Opening)

1. d3
یازدهمین شروع بازی رایج دنیا
شروع بازی مایزس (Mieses Opening)

1. a3
دوازدهمین شروع بازی رایج دنیا
گشایش اندرسن (Anderssen's Opening)

1. g4
سیزدهمین شروع بازی رایج دنیا
حمله گراب (Grob's Attack)

1. c3
چهاردهمین شروع بازی رایج دنیا
شروع بازی و گشایش زاراگوزا (Saragossa Opening)

1. a4
پانزدهمین شروع بازی رایج دنیا
شروع بازی ور یا گشایش میدو هی (Ware Opening or Meadow Hay Opening)

1. h3
شانزدهمین شروع بازی رایج دنیا
شروع بازی کلمنز (Clemenz Opening)

1. h4
هفدهمین شروع بازی رایج دنیا
گشایش دسپرز (Desprez Opening)

1. Nh3
هجدهمین شروع بازی رایج دنیا
گشایش امر یا شروع بازی پاریسی یا گشایش شوالیه مست یا شروع بازی آمونیا
(Amar Opening or Paris Opening or Drunken Knight Opening or Ammonia Opening)

1. f3
نوزدهمین شروع بازی رایج دنیا
شروع بازی بارنز (Barnes Opening)

شروع بازی بارنز منجر به کیش و ماتی معروف به کیش و مات احمقانه یا Fool's mate می شود.

1. f3
بیستمین ، آخرین و بدترین شروع بازی دنیا
شروع بازی دارکین یا حمله سدیمی (Durkin Opening or Sodium Attack)

اهمیت انواع شروع بازی در شطرنج مبتدی و حرفه ای

بازی شطرنج را عموما به سه مرحله تقسیم می کنند:

گشایش یا شروع بازی در شطرنج عبارت است از گسترش اولیه نیروها و وارد کردن آن ها به کارزار جنگ صفحه شطرنج . مهم ترین مسئله در گشایش اول بازی شطرنج عبارت است از بسیج قوا و کنترل یا تسخیر خانه ها و خطوط مهم توسط نیروها و به دست آوردن پوزیسیون بهتر نسبت به حریف که در نهایت منجر به پیروزی کلی در بازی شطرنج می شود. در مرحله گشایش عموما نبرد اصلی به قصد تصرف مرکز و رفع موانع گسترش برای خود و ایجاد موانع گسترش برای حریف صورت می گیرد.

در بازی شطرنج، جنگ از نخستین حرکت ها آغاز می شود. به نظر می رسد که در شروع بازی حرکت 1-e4 یا 1-d4 و گاه 1-c4 مناسب ترین حرکت باشد. سپس در گسترش سوارها باید دقت کرد که در قرار گیرند که بر مرکز تسلط داشته باشند یا مهره هایی از حریف را که متوجه مرکز می شوند مورد تهدید قرار دهند.

 

البته هدایت صحیح مرحله گشایش اهمیت بسیار دارد. بی اعتنایی به نظم و سیاق بازی، به نبردی بی تدارک در شرایط نامطلوب می انجامد و ممکن است حریف در گسترش جلو بیفتد و یا به پوزیسیون دلخواهش برسد.

نکته: کلا به نوآموزان توصیه می شود که در شروع بازی، بیشتر سعی کنند سوارها را گسترش دهند و از بازی اضافی با پیاده ها اجتناب کنند. گسترش سوارها مهم تر از حرکت دادن پیاده هاست. حرکت پیاده ها به قصد گشودن خطوط برای سوارها صورت می گیرد و هدف ما فعال کردن سوارهاست. از این رو در آغاز گشایش ها عموما پیاده های ستون e و d را پیش می رانند تا راه فیل ها گشوده شود. اگر ضرورت ایجاب کند حرکت پیاده های ستون های دیگر هم صورت می گیرد


آموزش شروع بازی شطرنج توسط مدرسه شطرنج


انواع گشایش و شروع بازی در شطرنج

به طور کلی می توان گشایش و شروع بازی ها انواعرا به سه دسته کلی تقسیم کرد:

  • شروع بازی و گشایش های باز
  • شروع بازی و گشایش های نیمه باز
  • شروع بازی و گشایش های بسته

1- شروع بازی باز در شطرنج ( گشایش های باز )

هر گشایشی که در آن سیاه در جواب 1-e4 حرکت 1-e5 را بازی کند در زمره گشایش های باز قرار دارد. در این گشایش ها ، سوارها زود گسترش می یابند و مرکز پیاده ای معمولا زود باز می شود. در نتیجه، بازی های جاندار و مهیجی پدید می آیند که گاه با ترکیب های هوشمندانه همراهند.

2- شروع بازی نیمه باز در شطرنج ( گشایش های نیمه باز )

گشایش هایی که سیاه در جواب 1-e4 ، حرکتی غیر از 1-e5 بازی کند، گشایش های نیمه باز خوانده می شوند. در این گشایش ها سیاه از مرکز غفلت نمی کند بلکه بعد از اینکه سفید مرکز را اشغال کرد به آن حمله می کند. در این استراتژی، سفید در ابتدا برتری مختصری می یابد یا وضع راحت تری دارد. در نتیجه سفید سعی می کند بازی را بازتر کند تا از این آزادی عمل بیشتر بهره بگیرد. سیاه می کوشد از باز شدن بازی جلوگیری کند و به تکمیل گسترش بپردازد.

3- شروع بازی بسته در شطرنج ( گشایش های بسته )

گشایش هایی که در آن ها سفید در حرکت اول به جای 1-e4 ، حرکت های دیگری چون 1-d4 ، 1-c4 ، 1-Nf3 ، 1-f4 بازی کند، گشایش های بسته خوانده می شوند. معمولا در این نوع گشایش ها ، زنجیرهای پیاده ای تا مدتی در مرکز دوام می یابند و حتی ساکن می شوند. در نتیجه، گسترش سوارها آهسته تر است و مانور و زمینه چینی اهمیت بیشتری می یابد.

به دلیل آهستگی گشایش در این نوع شروع بازی ، هدف های استراتژیکی دیرتر آشکار می شوند و حالت بغرنج تری دارند. اما اصول کلی گشایش به قوت خود باقی است. و تصرف مرکز صقحه شطرنج ، ایجاد ضعف در مواضع حریف و کسب برتری های جزئی در درجه اهمیت است.

در هر نوع از انواع شروع بازی و گشایش ها 3 اصل مهم وجود دارد که هر شطرنجبازی حتی قهرمانان جهان باید رعایت کنند و حرکتها بر همین اساس انجام می شود:

  • گرفتن یا کنترل کردن خانه های مرکزی
  • گسترش مهره ها: گسترش یعنی بیرون آوردن سوارهای سبک (اسب و فیل) و قرار دادن آنها در بهترین جا(خانه های مرکزی صفحه شطرنج)
  • امنیت شاه (گاه شاه قلعه ی بزرگ ، گاه شاه قلعه ی کوچک)

نکته بسیار مهم: در واقع در مرحله ی شروع بازی جنگ سفید و سیاه بر سر مرکز است.

از انواع شروع بازی شطرنج می توان به موارد زیر اشاره کرد:

ترفندهای شروع بازی و اشتباهات رایج در شروع بازی شطرنج- مدرسه شطرنج مشهد
14- سیاه O-O دقیقا به دلیل بالا

نکته بسیار مهم : بعد از این حرکات گسترش مهره ها تمام است و وارد مرحله ی وسط بازی می شویم که قواعد خاص خودش را دارد. حمله ها و دفاع ها و نقشه کشیدن و تاکتیکها و ... در این قسمت استفاده می شود.

میخاییل باتوینیک اسطوره شطرنج شوروی یکی از بزرگترین متخصصان شروع بازی انگلیسی بود.

تمامی مطالب فوق متعلق به باشگاه شطرنج ایران می باشد. کپی مطالب با حفظ منبع بلا مانع می باشد.
خانه و مدرسه تخصصی شطرنج در مشهد