مقالات شطرنج

  • 33
  • 2611 مرتبه
روان شناسی در شطرنج

روان شناسی در شطرنج

1395/10/19 12:00:00 ق.ظ

جنبه هایی که تفاوت بین استاد و آماتور مشهود است و چگونه آماتور میتواند بازی خود را تقویت کند و برای پیشرفت به سوی استادی چه باید بکند؟

 

روانشناسی در شطرنج

بازی روانی در شطرنج نقشی بسيار مهمتر از آنچه كه بنظر ميرسد دارد، به خصوص در سطح بالاتر. حتی می توان گفت در مسابقات دو جانبه قهرمانی جهان، عامل روانی حداقل همان قدر اهميت دارد كه مهارت بازيكنان در سطح آماتوری انواع گوناگونی از جنبه های روانی به چشم می خورد. برخی از آماتورها فقط موقعی خرسندند كه حمله ميكنند و اگر حريف بداند كه فلان بازيكن برای حفظ حمله دست به هر كاری ميزند، ممكن است او را به دادن قربانی هايی غير منطقی تشويق كند. ديگران، بر عكس، بيش از اندازه به شعار (( اول امنيت )) چسبيده اند مسابقه دو جانبه و فقدان ابتكار عمل در آنها اغلب باعث باختشان ميشود.

 

 

آماتورهايی هستند كه برای دست زدن به عمليات بی تابی ميكنند، و اگر حريف به قدر كافی صبر كند، آنها اغلب در اشتياق دست زدن به عمليات مرتكب اشتباهی ميشوند.

در بازی استادان، يكی از مهمترين موقعيت های روانی آن است كه در آن يكی از طرفين به مساوی قانع ميباشد، در حالی كه ديگری خواهان برد است. اين موقعيت موقعی ممكن است پيش آيد كه يا يكی از بازيكنان به نحو مشخصی ضعيف تر از ديگری است و نبايد انتظاری بيش از تساوی داشته باشد و يا در يك مسابقه دو جانبه يا دوره ای يكی از بازيكنان برای كسب نتيجه مطلوب فقط به يك مساوی احتياج دارد.

 

بازی كردن به قصد تساوی با بازی كردن برای برد كاملاً تفاوت دارد. چنين چيزي شامل است بر:

(الف) تعويض سوارها به طريقی كه باعث از دست دادن تمپ يا كسب وضعيتی بد برای چند سوار باقيمانده نباشد.

(ب) دست نزدن به حركات ماجراجويانه- اول مراقب امنيت خانه های مهم خودی بودن، و بعد توجه به خانه های وضعيت دشمن؛ اين تقريباً به اين معناست كه " در زمين خودتان بمانيد."

(ج) اجتناب از پيچيدگی ها وقتی كه در شرف رسيدن باشند، ولی به طريقی كه باعث زيان های موضعی نباشد. اين كار مشكلی است، چون اجتناب از پيچيدگی به طور كلی زيان هايی را در بر دارد.

 

شطرنج از چنان خصوصيتی برخوردار است كه بردن يك بازی آن ممكن است مشكل باشد ولی در صورتی كه يك طرف اصلاًً ميلی به برد نداشته باشد، پيروزی برای طرف ديگر ده برابر مشكلتر می شود. اينجا ما با حريفي سر كار داريم كه نميخواهد شانسش را بيازمايد و دست به آن نوع بازی ماجراجويانه نميزند كه امكاناتی برابر برای كسب ابتكار عمل دربر دارد.

برای بردن از يك بازيكن ضعيف تر، يا حتی از يك بازيكن هم قدرت، كه طالب مساوی است، استادان اغلب از شيوه هايی خاص استفاده ميكنند. غالباً در جايی از بازی آنها حركتی بی دقت ميكنند و به حريف وانمود ميكنند كه او ميتواند برای چيزی بيش از مساوی تلاش كند و به اين ترتيب او را به جنگی واقعی وا ميدارند. البته، در چنين حالاتی استاد بايد به دقت قضاوت كند تا حركت بی دقتش قيمت گزافی پيدا نكند. قهرمان اسبق جهان، امانوئل لاسكر تخصص عجيبی در اينگونه بازی ها داشت. او ميدانست كه دقيقاً چقدر ميتواند ريسك كند؛ هم او بود كه ميگفت يك اشتباه هرگز بازی را نميبازد به شرط آنكه دقت كنيم اشتباه دوم را مرتكب نشويم.

 

يكی ديگر از سلاح های روانی استاد آن است كه حريفش را مجبور به انتخابی در يك وضعيت مشكل كند تا حريفش را مجبور به اتلاف وقت و انرژی و اخذ تصميم نمايد و آنگاه كه انتخاب صورت گرفت، حريف ممكن است از مسئوليت به دوش گرفته احساس ترس كند. هر كسی كه انتخابی كرده است تا اندازهای احساس مسئوليت ميكند و اين مسئوليت اغلب تبديل به بار سنگينی برای او ميشود. كاملاًً ممكن است كه حريف بعد از دو سه حركت، درست يا غلط، به اين احساس دچار شود كه او انتخاب غلط را انجام داده است. اينگونه تاكتيك های روانی به حريف احساس بی اطمينانی ميدهد. اين امر حائز كمال اهميت است، چون به محض اينكه كسی دچار احساس بی اطمينانی شده دست به حركات ضعيف ميزند.

 

در گذشته اينگونه روش های روانی را كم و بيش كلك و حقه بازی به حساب می آوردند، ولی امروزه آنها را بخشی مهم از سلاح هايی می شمارند كه هر بازيكن برجسته بايد در اختيار داشته باشد.

 

 

 

تمامی مطالب فوق متعلق به باشگاه شطرنج ایران می باشد. کپی مطالب با حفظ منبع بلا مانع می باشد.

خانه و مدرسه تخصصی شطرنج در مشهد